donderdag 17 oktober 2013
facebookbericht 437
Ik ben het er niet mee eens dat ze 'het enige echte cultuurmoment' op Radio 1 is, maar wel dat ze moet blijven. Niet dat ik een trouwe luisteraar was, ik vind dat 'JOOS MOET BLIJVEN' omdat ik vernam dat het programma wordt afgevoerd op basis van het principe dat de programmatie (nog meer) zal worden afgestemd op de smaak van de grootste gemene deler. Bovendien is een cultuurprogramma als dat van Joos nog een van de weinige plekken waar plaats is voor kritiek. Kunstkritiek maar ook kritiek in de meest algemene zin: een kritische zin, een kritische instelling, meningen die afwijken van de middelmaat. Dat soort plekken moet behouden blijven.
woensdag 16 oktober 2013
mijn woordenboek 362
ARCHETYPE
We treden de werkelijkheid tegemoet met
voorgevormde beelden. Gemeenplaatsen. Idées
reçues, zei Flaubert, en hij schreef er, als supplement bij zijn koldereske
anti-Verlichtingsroman Bouvard et
Pécuchet, een woordenboek (dictionnaire)
mee vol: een – zeker niet exhaustieve! – lijst van voorgevormde en voorgekauwde
denkbeelden waarmee de kleine burgerman zich in zijn snel veranderende wereld van
de tweede helft van de negentiende eeuw probeerde thuis te voelen.
Ontmaskering – geleerd woord: deconstructie – is een voor de hand
liggend karwei als je je bewust bent van het feit dat je handel en wandel voor
een groot deel wordt bepaald door niet ter discussie gestelde modes en
conventies. Maar welke impliciete gedachte steekt hier achter? Juist: het idee
dat elk individu volledig authentiek, als een onbeschreven blad, los van elk
archetype de werkelijkheid tegemoet zou kunnen treden. Dan pas zou je echt
persoonlijk zijn, creatief, autonoom. Vrij.
Niets is natuurlijk minder waar, zoiets is te
allen tijde onmogelijk. Het idee van de volkomen authenticiteit is zelf een
archetype. De nieuwe mens. De herwonnen onschuld. Het tegendeel is méér waar.
Men zou zich gelukkig moeten prijzen dat veel van onze categorieën voorgekauwd
zijn, cultuurbepaald, contextueel. Enkel zo kan er energie overblijven om er
iets mee te dóen, om iets te betekenen. Enkel op basis van gemeenschappelijk
gedeelde ‘gemeen’-plaatsen is communicatie mogelijk.
De waarheid ligt – zoals steeds, ook dat is
een cliché – in het midden. Je moet je overleveren aan archetypische
denkbeelden, dat is onvermijdelijk. En tegelijk moet je je bewust blijven van
de arbitrariteit en contingentie ervan, en ernaar streven een persoonlijke
stijl te ontwikkelen – want dat doe je als je vanuit je eigen perspectief naar
de wereld kijkt. Je moet streven naar een mooi evenwicht tussen een eigengereid
non-conformisme enerzijds, en een ‘gezonde’ bereidheid om je – ten dele – te
onderwerpen aan de in jouw tijd heersende conventies.
Enfin, je moet
uiteraard niets. Je kúnt dat doen. Je hoeft helemaal niet af te wijken van het
kleinburgerlijke en al evenzeer archetypische verlangen om onzichtbaar te
blijven. Dat is een van de weinige vrijheden die je geniet.
dinsdag 15 oktober 2013
facebookbericht 436
Ik heb op de radio horen vertellen dat een Franse
sporter, die van cokegebruik werd beschuldigd, is vrijgepleit omdat hij de
sporen van gebruik had opgelopen door een tong te draaien met iemand, man of
vrouw werd niet gespecificeerd, die wél cocaïne had gebruikt. En overigens vond
ik het sarcastisch van de VRT dat ze het naambordje zo meedogenloos lang naast
de snikkende Van Snick ophielden.
maandag 14 oktober 2013
los ingeslagen 124
10 augustus 2013
In Lapalisse, waar ze, zoals algemeen bekend, een bepaald
soort waarheid verkopen, worden de etalageramen van leegstaande winkelpanden
opgeleukt met uitvergrotingen van historische foto’s: zo zag het er hier
vroeger uit – en ja, we zien zwart-witfoto’s van dezelfde winkelstraat, een
waarin álle panden winkels waren, en wellicht goed draaiende winkels als je
ziet hoeveel keurig geklede mensen hier over de trottoirs flaneren. Bloembakken
en verkeersremmers en al dat soort ongein die een schijn van vaart en welvaart
moet hoog houden zijn er nog niet, de vrouwen zijn langgerokt, de mannen dragen
hoeden en wandelstokken en in de verte komt een oude zwarte Peugeot aantuffen met
uitstaande spatborden en een groot verchroomd koelrooster.
zondag 13 oktober 2013
doordeweekse zinnen 1-13
nieuwe rubriek!
131006
1. Mijn ogen
schoten vol op de drempel van de galerie.
131007
2. Bij het
strijken van enkele overhemden dacht ik aan een uitdrukking die ‘het bijleggen’
betekent.
131008
3. V., die aan
de overkant van de straat werkt en met wie we soms op de trein zitten, vertelde
dat ze van de trap was gevallen, daarbij zes ribben en een sleutelbeen had
gebroken, en het nu, bij het tanden poetsen, ‘daar’ hoorde knarsen – en ze wees
naar haar schouder.
131009
4. Het werd
gisterenavond toch nog laat doordat ik op Facebook met twee recensenten een
onderhoudende conversatie voerde over Herman Brusselmans.
5. Ik heb niet
gezegd dat u verbitterd bént, zeg ik tot mevrouw A. (die al de hele maaltijd
haar nood heeft geklaagd over de onheuse manier waarop ze, nu haar
pensioenleeftijd snel nadert, al een paar jaar op een zijspoor is gezet), enkel
dat u verbitterd klinkt.
6. In de tijd die ik nodig heb om mij
tussen Gent en Brussel door een handvol in 1991 geschreven dagboekbladzijden
van Leonard Nolens te ploegen, heeft de jongeman die naast mij heeft
plaatsgenomen twee levels gespeeld in zijn smartphonegame.
7. Waarom controleert de treinconducteur
altijd eerst de vervoerbewijzen van de reizigers aan de andere kant van het
gangpad – zodat ik alweer een paar seconden te lang met opgestoken abonnement
naar hem reik, zoals een hongerkind in de Sahel hunkerend een gamel ophoudt
naar een soepbedeler van de ngo van dienst?
8. Onvoorstelbaar,
en in elk geval een bevreemdende gedachte: dat Hitler nog maar zestien jaar
dood was toen ik geboren werd.
131010
9. Vreemd, dat
ik toen ik in die droom door die Poolse dorpen reed het stellige gevoel had er
ooit al eens te zijn geweest, hoewel dat zeker niet het geval was, niet in de
werkelijkheid en, voor zover ik me herinner, ook niet in die – of in een andere
– droom.
10. Opeens
besef ik dat B. nog niet geboren was op het ogenblik dat ik als jongeman de –
voor mij – memorabele dingen beleefde waarover ik hem vertel.
131011
11. Ik lees
een artikel waarin sprake is van een een probleem dat het voortbestaan van de
mensheid bedreigt en vraag me af: ‘En wat als het nu eens wel allemaal zo’n
vaart liep?’.
12. Wel, dan
wordt het tijd om andere mensen te kiezen.
131012
facebookbericht 435
Mocht ik een N-VA'er zijn (wat ik dus niet ben maar het
denken is nog vrij), ik stelde volgende week een vraag over de overkill aan
Rode Duivel-promotie op de Vlaamse Radio en Televisiemaatschappij.
zaterdag 12 oktober 2013
facebookbericht 434
VOKA blij met Rode Duivels, maar trekt VOKA niet aan de touwtjes bij de N-VA, die niet onder stoelen of banken stak dat ze de nationale ploeg liever niet naar Brazilië zag gaan? In het Frans hebben ze daar een mooie uitdrukking voor: 'retourner sa veste'.
los ingeslagen 123
9 augustus 2013
De uitbater van het Hôtel des Voyageurs in Cronat heet François.
Zijn hotel moet zowat het enige of het enige overgebleven hotel zijn in de
wijde omtrek. En zo afficheert hij het ook op het kaartje dat hij ons trots
toestopt wanneer we ’s ochtends aan het ontbijt zitten en aan de praat geraken.
We zien een schematische voorstelling van de D979, die, op de zuidgrens van
Bourgondië, van Nevers over Decize en Bourbon naar Digoin voert. Nevers en
Digoin liggen ongeveer honderd kilometer uit elkaar. En ergens halverwege,
tussen Decize en Bourbon, ligt hotel annex bar annex restaurant annex cybercafé
annex pizzeria annex brasserie des
Voyageurs. Je kunt er ook sigaretten kopen. Vooral dat laatste lokt veel
klanten, en vele rokers blijven er verstokt aan de toog hangen voor un demi of un rouge. Op zo’n momenten zou je het zelfs nog gaan betreuren dat
die stamgasten niet meer aan de zinc kunnen
paffen, hun voeten geplant in een poel van peuken. Kijk, daar stapt er weer eentje
de zaak binnen. Toogwaarts, blauwe Gauloises, een fris landwijntje voor de neus.
Er wordt nauwelijks een woord gezegd: dit is een dagelijks ritueel. Klant en patron voeren een onduidelijk handeltje.
Enkele flappen van vijftig veranderen van eigenaar, ik heb de indruk dat het
iets met paardenrennen te maken heeft maar dat wordt niet helemaal duidelijk.
Wat wel duidelijk is, is dat deze hotelier een soort van schaduwburgemeester
is, een die zijn zaakjes drijft met gokverslaafde en alcoholische Cronatianen, een
die nooit vies is van een onderhandse transactie annex confirmerende tractatie.
Daar staat de tweede rouge al klaar. François
heeft de hele onderwereld van Cronat en omstreken in zijn zak en wordt daar
zelf absoluut niet slechter van.
Het wordt helemaal fraai wanneer François uitpakt met zijn
persoonlijke geschiedenis. J’ai mené une
vie de patachon. Hij voert hier al veertig jaar de zaak. Nooit iets anders
gedaan? Wacht, zegt hij, en hij haalt in de aanpalende ruimte een paar foto’s
boven water. Een van een vliegdekschip, een ander van een paddenstoelwolk.
François heeft gediend in de Force Navale.
Hij is in vijf en een half jaar overal geweest: Corée, Chine, Mururoa. Ja, de Franse atoomproeven. Neen, bij het
kelderen van de Rainbow Warrior was hij niet aanwezig. Gelukkig maar, zeg ik,
of je was mijn beste vriend niet meer. Maar ik kan die paddestoel niet uit mijn
hoofd zetten. François toont fier de tekening van het vliegdekschip op zijn
T-shirt. De Charles de Gaulle, pocht hij. Glunderend.
En dan komt er weer iemand
binnen die naar sigaretten taalt en François verdwijnt achter zijn toog.
François runt het hele zaakje alleen, krijg ik zo de indruk.
Zeven dagen op zeven, elke week, maand, jaar in jaar uit. Tabak, bar, restaurant
– maar ook: salle de fêtes en
achterin een heus zwembad met massagetafel. Het lijken wel leuke feestjes, die
hier worden georganiseerd. Het duurt niet lang of François – daar is ie weer,
blij met de belangstelling! – vertrouwt ons zijn hartsgeheimen toe: hij is
getrouwd met een vrouw die veertig jaar jonger is dan hij. En hij is niet de
enige! In de regio zijn er wel meer huwelijken tussen ongelijke leeftijden. Ook
van oudere vrouwen met jonge mannen! Ja, we organiseren hier privéfeestjes.
Daar is toch niets mis mee? De ontboezeming van François lijkt in tegenspraak
met iets wat hij gisterenavond zei, toen we aperitiefden op zijn terras. We
hadden het over zijn leeftijd. Dat hij over enige tijd met pensioen zou gaan.
(Hoewel ik niet de indruk had dat hij dan meteen zou stilvallen.) Ik bestelde een
biertje. Hij had Heineken en 1469. Dat werd dus een quatorze-soixante-neuf: alles liever dan Heineken. Ik lokte
François uit zijn kot: soixante-neuf,
année érotique! Hij beet onmiddellijk: Je
le fais encore tous les jours… En na een korte pauze tijdens dewelke ik gespeeld
sceptisch een wenkbrauw optrok: …dans mes
rêves.
Een ferm kaliber, die François. Hij zei ook nog, ’s avonds
op dat terras, dat er een groep wielertoeristen op komst was – maar die groep kregen
we nooit te zien. Wel had hij een gezelschap Italiaanse seizoenarbeiders te
gast. Ze aten ook van het buffet, speelden buiten op het terras (want ze
rookten) nogal luidruchtig maar toch gedisciplineerd kaart (hoewel het niet
duidelijk was of ze nu ruzieden of alleen maar discuteerden) en gingen vroeg
naar bed. Ze spraken een dialect dat, bij navraag, Milanees bleek te zijn. Een
van hen had een onbeschaamde blik, vond S. Een ander was opvallend afzijdig en
stil. Melancholie in de ogen. Heimwee wellicht.
Toen wij de volgende ochtend opstonden, was hun busje al
verdwenen. En stond de tv alweer aan, en aan de toog hing een verzopen schuit die
niet zo’n belangwekkende oorlog had verloren als deze die François, ook al druk
in de weer, in de Pacific had gewonnen.
vrijdag 11 oktober 2013
driekleur 130
Het waren ogen van een buitengewone felheid, gloeiend van
de koorts; of vochtig en weemoedig. Andere glansden groenig, als mestkevers.
Weer andere waren rood, andere zwart, weer andere wit, andere uitgeblust en
dof, als omfloerst door de dunne sluier van de grauwe staar. De ogen van de
vrouwen hadden een dappere standvastigheid, met brutale minachting doorstonden
ze mijn blik: vervolgens staarden ze in het gezicht van de Zwarte Wachter die
met me meeliep, en plotseling zag ik een schaduw van angst en huiver over hun
gezicht glijden. Maar de ogen van de kinderen waren vreselijk, ik kon er niet
naar kijken. Boven die donkere menigte, die in lange, donkere kaftans gekleed
ging en zwarte kalotjes droeg, hing een lucht van vuil katoenpluis, een
wattenlucht.
Op de kruispunten van de straten stonden tweetallen
joodse gendarmes met de davidster in het rood op hun gele mouwband gedrukt,
roerloos en onbewogen te midden van het onophoudelijke verkeer van sleden met
drie jongens ervoor, kinderwagens, handkarren vol meubels, bergen vodden,
schroot, elk soort armzalige handelswaar.
Curzio Malaparte, Kaputt,
123
facebookbericht 432
Wat is het nieuws? Het nieuws is dat een ex-premier overleden is. Niet: 'het verlies van een geliefde'. En 'treffende foto's' zijn er wel meer. Het nieuwsfeit moet gemeld en geduid. Er mag een terugblik zijn, enkele getuigenissen. Kritisch als dat nodig is - en dat is het in het geval van Martens zeker. Maar daar stopt het. Het aandeel van 'nieuws' in de krant, in de nieuwsgaring in het algemeen, loopt dramatisch terug. Dramatisch inderdaad: het 'drama' verdringt het nieuws. Onze behoefte aan drama. Vraag: wéét mevrouw Smet dat ze op dat ogenblik wordt gefotografeerd? En: vindt zij het wenselijk dat haar foto in de krant verschijnt? Daarover gaat het: respect, objectiviteit, tact. Maar niet bij de kranten, uiteraard. De foto van Smet staat voorop en niet die van Martens (of Fukushima) omdat 'de mensen' dat willen.
facebookbericht 431
Wie durft als
eerste die infernale cirkel van emoreportage, getuigenissen, witte marsen met
kaarsen en teddyberen, nog meer getuigenissen maar dan al vanuit de tweede
cirkel, hagiografieën en dan uiteindelijk, helemaal op het laatst, een kritisch
bedenkingetje te doorbreken? Kan het niet wat soberder, wat uitgepuurder, wat
respectvoller? En kunnen kranten zich ook nog bezighouden met waar het
werkelijk om gaat, bijvoorbeeld dit: "Als reactor4 in Fukushima instort, wordt leven op aarde weggeveegd"?
Sorry, 't is een beetje gechargeerd, maar het moest er even uit. Wat was de topic? O ja, Miet Smet. Ik vind haar een zeer sympathieke vrouw en mijn gedachten gaan naar haar uit.
donderdag 10 oktober 2013
Abonneren op:
Posts (Atom)