vorig jaar 435

24 augustus 2025

Een dag samen met X. (…) We rijden naar Charleroi. In de auto praten we onder meer over mijn wens om een boek te maken met mijn beste foto’s. (…) In het Musée de la Photographie van Mont-sur-Marchienne bezoeken we de tijdelijke tentoonstelling ‘Le Fil’ van John Vink, en lopen we door de permanente collectie (met heel wat bekende foto’s van onder anderen Klein, Winogrand, Frank etcetera) en in de tuin met de monumentale bomen. Vink, die ik niet kende, heeft zeer mooi werk: klassieke reportagefoto’s in zwart-wit, in de traditie van Cartier-Bresson. Hij trok naar verre landen om er de zelfkant van vluchtelingen en gewone mensen te tonen. Georgië, Vietnam, Afrika. De foto’s van de waterschaarste in de Sahel in de jaren tachtig zijn indrukwekkend doordat ze zo onnadrukkelijk veelzeggend zijn. Een vrouw steekt haar hoofd diep in een kom, om daarin het laatste restje water op te likken. In de cafetaria heeft de serveuse een tekening uit Le petit prince op haar arm laten tatoeëren: de slang die een hoed heeft ingeslikt. We drinken aan de overkant van de baan die Mont-sur-Marchienne genadeloos doorkruist een koffie in Café des Sports. Terwijl X haar kaartjes schrijft, kijk ik naar de laatste minuten van de competitiematch tussen Antwerp en KV Mechelen. Niemand van de vijf of zes mannen die in het café aanwezig zijn kijkt naar het scherm. We keren terug langs kleine wegen, door een stuk België waar ik nooit eerder was. Althans niet voor zover ik het mij herinner. Ronquières, Quenast, Enghien… In Herne ben ik wél al geweest – maar dat is zestig jaar geleden! In Nijvel houden we halt. In de collegiale kerk was ik eind de jaren tachtig voor het laatst (…). De kerk, die toen wellicht nog in slechte staat was, lijkt mij nu overgerestaureerd. In de kloostergang is er een boekenmarkt. Ik koop Anéantir van Houellebecq, Trésor d’amour van Sollers, L’Extase du selfie van Philippe Delerm en een pocket met gesprekken tussen Alain Finkielkraut en Benny Lévy over la laïcité: Le Livre et les livres. Geen idee wanneer ik dat allemaal zal lezen. Verder via Geraardsbergen richting Gent. Om halfacht nemen we afscheid aan de achterkant van Gent-Sint-Pieters. (…)

vorig jaar 427

15 augustus 2025

(…)

*

Fotografe Bieke Depoorter vertelt in Alleen Elvis… over het jeugdtrauma dat – ook zij – heeft moeten doorstaan. Ze herinnert het zich niet precies. Ze maakte een boek over astronomen die kijken naar hemellichamen en fenomenen die niet meer bestaan. Zoals dat trauma voor haar in zekere zin niet meer bestond omdat ze het zich niet herinnerde. Sommige kennissen ontraadden haar om het boek uit te brengen. Maar ze deed het toch en heeft daar nu zeker geen spijt van. Ik ook niet met het mijne. Vandaag kreeg ik een sms van E, die Vaderader heeft gelezen en naar de andere delen informeerde. Dat maakt veel (…) goed.

vorig jaar 354

12 april 2025

Y is al om 7 uur op om haar yogaoefeningen te doen. Ze praat enthousiast over haar moestuin. Er heeft een egel overwinterd onder een omgekeerde kruiwagen. Er hangt een nevelsliert over de schapenwei: vandaag wordt de laatste mooie dag van een lange reeks mooie dagen. Y vertrekt naar Roeselare om daar het ouderlijk huis te helpen leegmaken. Ik praat daarover bij het ontbijt met X. Hoe organiseer je de verdeling? Hoe waardeloos zijn ooit waardevolle oude meubelen? We hebben het ook over Vaderader. X vraagt waarom ik B eerst anonimiseer, om dan toch zijn echte naam te noemen. Ik kan niet goed uitleggen waarom ik dat zo heb gedaan. Maar, zo zegt X, hij heeft het boek wel in één ruk uitgelezen, het heeft hem ‘vastgepakt’. We hebben het over werkelijkheid en verdichting, over hoe de (auto)biograaf een structuur moet geven aan iets wat uit zichzelf geen structuur heeft: het leven. We hebben het ook nog over Stephan Vanfleteren en Bieke Depoorter, over de ‘charlatans’ Michaël Borremans en Luc Tuymans, en over (…). X vindt Vanfleteren ook een ‘charlatan’. Van Depoorter herinnert hij zich een apocalyptische foto van een bos met niets dan boomstronken onder een onheilspellende hemel. We maken een wandeling naar een wijnbedrijf wat verderop in de straat. Een gesprekje met de uitbaatster. We mogen proeven van vier soorten witte wijn. Ik koop een fles voor mezelf en een voor X en Y, voor het verblijf. Met rugwind sta ik tweeënhalf uur later thuis. Tijdens mijn terugrit hoor ik op de radio hoe Lotte Kopecky Parijs-Roubaix niet wint.

*

Om halftien komt F langs. (…) We hebben het voornamelijk over vrouwen en de liefde – ik kan me nu, een nacht verder, niet van de indruk ontdoen (…) dat we niets wezenlijks of onmisbaars hebben gezegd.

foto Vanfleteren: Robin de Puy
foto Depoorter: Koen Bauters

7892

Brugge, Concertgebouw: Anton Corbijn
vertelt over zijn portret van Joy Division – 260322

vorig jaar 349

4 april 2025

(…) In De Slegte vind ik: De complete verhalen van Saki; De rimpel van de tijd van Martin Amis; Verzameld werk van Carl Friedman en De allestafel van Thomas Heerma van Voss, [dat ik op de bots koop want ik ken de auteur niet] (…). Ik tref X klokslag vier uur bij de ingang van de Sint-Pietersabdij, waar we de overzichtstentoonstelling 'Schoonheid als verzet' van Michiel Hendryckx bezoeken. (…) Veel, om niet te zeggen de meeste foto’s ogen bekend. Deze fotografie leunt dicht aan bij hoe ik naar de wereld kijk. Solitaire bomen, weinig mensen, niet echt de fotografie van het ‘moment décisif’. De uitvergrotingen creëren een surplus. Mooie ensembles. Het boek dat bij de tentoonstelling hoort koop ik niet omdat ik het te duur geprijsd vind. (…)

*

Op straat zijn de ‘nieuwe meisjes’ met het mooie weer naar buiten gekomen. Strakke topjes, ontblote buiken, stevige borsten, bolle bipsen. En dan zouden wij, de rijpere mannen, niet mogen kijken? (…)

5 april 2025

Laatste bladzijden van Terug naar Reims. Ik las het een eerste keer vijf jaar geleden. Een mooi boek, soms aangrijpend in de autobiografische passages. De verhouding met de familie- en gezinsleden. Het zich losmaken van de intellectuele en seksuele restricties van het milieu waar Didier Éribon uit voortkomt. De theoretische bespiegelingen vind ik minder interessant.

*

(…)

*

Profiteren van het mooie weer: fietsrit van 53 kilometer naar Hoeke en de achterhaven van Zeebrugge. ‘s Avonds drie afleveringen van The Day of the Jackal.

6 april 2025

Over een dag waarop ik uren naar de koers zit te kijken, niemand zie en enkel voor een korte wandeling rond het Stil Ende naar buiten ga en ‘s avonds nog twee afleveringen van The Day of the Jackal bekijk, valt er bijzonder weinig te melden. Of het zou moeten zijn dat er in onze media nauwelijks melding wordt gemaakt van het feit dat in Amerikaanse steden honderdduizenden op straat komen om tegen Trump te betogen en dat er in Gaza alweer tientallen Palestijnen zijn doodgebombardeerd.

*

De allestafel van Thomas Heerma van Voss is een beetje ‘over the top’ bevreemdend. De eerste veertig bladzijden werkt het nog, de laatste honderd steeds minder.

*

(…)

vorig jaar 328

8 maart 2025

(...) het in een bezwerend, dwingend ritme geschreven verhaal ‘Weerzien’ van Thomas Bernhard in de bundel Goethe schterft (sic). Dit is Hoe overleef ik mijn familie, maar dan op de wijze van de zeer humeurige Oostenrijkse mopperaar.

*

Fietstocht van een kleine 60 kilometer in nog steeds prachtig lenteweer. In het journaal wordt alweer een dagrecord gemeld. Mensen in badpak aan een zwemwater zeggen dat je vooral moet ‘genieten’. We zullen ‘vooral genietend’ ten onder gaan in deze klimaatverstoring.

*

(…) We kijken samen naar de laatste 20 kilometer van de Strade Bianche, die, zoals iedereen had voorspeld, wordt gewonnen door Tadej Pogačar. Die nu stilaan in zijn eentje de hele wielersport onaantrekkelijk aan het maken is.

*

Het verhaal ‘Prikkebeen’ in Lente in Fialta. Zo sterk geconstrueerd. De subtiele aankondigingen, in het begin door Nabokov uitgezet, kondigen al het desastreuze einde aan. En in Het mooiste licht is tegenlicht stuit ik op bladzijde 59 op de ‘toenmalige vriendin’ van Michiel Hendryckx (…) een vrouwenhoofd in profiel. Ik herken haar niet, al zou het kunnen. De (…) die ik nu ken is intussen twintig jaar ouder. Hendryckx zegt dat dit een van de eerste digitale foto’s is die hij ooit maakte, dat geeft dus een indicatie. Ik had mijn eerste digitale camera omstreeks 2003. (…)

vorig jaar 324

2 maart 2025

Wat heb ik Bieke Depoorter horen vertellen in het gesprek dat ze twee uur lang met Friedl’ Lesage mag hebben in Touché, het vaak zeer interessante maar soms ook helemaal niet interessante radioprogramma, dat ik dit keer beluister terwijl ik door de Uitkerkse Polder fiets tot in Blankenberge en Zwankendamme? Dat ze naar de maan heeft gekeken. Dat ze telkens het blad van de vorige dag uit haar dagboek scheurde omdat ze niet wilde dat iemand het ooit zou lezen. Dat ze het kind dat ze kreeg eigenlijk nooit had gewild. Eens te meer hoor ik iemand die het alleen maar over zichzelf heeft. Over haar werk, waarom haar fotografie zo belangrijk is dat ze deel mag uitmaken van het selecte Magnumgild en dat ze hier twee uur radiotijd krijgt om het daarover te hebben, daarover weer Friedl’ Bieke niets te ontlokken. En dat kun je Bieke niet aanrekenen. Of toch niet helemaal.

*

Ik scroll even door Instagram, bekijk de gelukkige levens, de leuke activiteiten, de lekkere gerechten en de poezelige katten die daar de revue passeren en besef dat ik twee dingen kan doen: ofwel mij instant ongelukkig voelen omdat ik dat allemaal niet heb, ofwel stante pede die app dichtklappen. Ik kies voor het tweede.

*

De grachtengordel begint mij naar het einde toe tegen te staan. Ik begrijp wel het spel dat Meijsing met de genres speelt, maar ik denk toch dat hij hier zijn hand heeft overspeeld en dat het wel eens daarmee te maken zou kunnen hebben dat hij het laatste deel van zijn schrijversbestaan in bittere vereenzaming in Zuid-Italië moet doorbrengen, zoals hij in het brievenboek Het gewicht van woorden laat doorschemeren.

*

(…)

*

De drie afleveringen van A Very Royal Scandal gebingewatched. Onderhoudend, maar wat zal me hiervan bijblijven?

vorig jaar 295

29 januari 2025

Het begint een dwingende [slechte] gewoonte te worden, dat opstaan en al aan de dag beginnen al voor zes en soms – steeds vaker – al voor vijf uur. Langs de ene kant is dat goed voor de lectuur (…), maar anderzijds is het slopend en maakt het dat mijn dagen, die ik meestal doorbreng zonder een levende ziel te zien, of dan toch zonder een betekenisvolle ontmoeting te hebben, wel erg lang duren [want voor middernacht ga ik zelden slapen]. En dat drijft me dan wel eens tot een vooralsnog lichte vorm van wanhoop, zo midden in de nacht, wanneer ik nog helemaal niet uitgerust ben en het vermogen om de slaap te hervatten na het opstaan om te plassen mij in de steek heeft gelaten en ik, gezien mijn afkeer van rusteloos woelen, het bed verlaat en met een kop koffie aan mijn werktafel ga zitten, achter de nooit slinkende stapels met te lezen boeken.

*

Tijdens deze gewone werkdag, van tien tot zes, heb ik via de chat enkele korte contacten met mijn collega’s (…) en, om haar te feliciteren met haar op Facebook aangekondigde fotoboek over Leuven, met Karin Borghouts. Ik zeg haar dat ik een goede herinnering bewaar aan onze kortstondige samenwerking [enkele jaren geleden], toen ik kleine gedichtjes schreef bij enkele foto’s van haar uit Japan. Zij beaamt dit. Ze zegt dat ze me volgt in mijn boeken en op Facebook en dat ze vindt dat ik (…). Ik ben blij met dat compliment. [Ik zoek mijn exemplaar van dat Japan-boekje maar vind het nergens terug. Karin, zou je er nog eentje hebben?]

Saga - Japan | Karin Borghouts | artist photographer

vorig jaar 284

18 januari 2025

Op de radio is er een gesprek met een homokoppel – twee mannen – dat een kind heeft via een draagmoeder in Los Angeles. Ik wil mijn best doen, maar hier houd ik er een conservatieve mening op na. Moet het (…) verlangen om een kind te hebben dan echt vóór alles gaan? Het thema kinderen komt later op de dag nog eens aan bod wanneer (…)

*

Ik selecteer mijn dagelijkse foto’s voor de blog en Facebook. Ik ben aan nummer 7344 gekomen. Elke dag een foto, nu al meer dan twintig jaar. Maar de spoeling wordt dun, de kwaliteit vermindert. Ik denk dat het einde in zicht komt.

*

Vernissage van een tentoonstelling in de Poortersloge. Ik loop er twee keer op een drafje doorheen. Alles is weer erg zorgvuldig opgesteld door J, maar de werken zeggen me niet veel. Ik krijg een paar de indruk ‘zoiets’ of ‘iets gelijkaardigs’ al eens eerder te hebben gezien.

*

Optreden van Bliek (P + band) in de Magdalenazaal. Een beetje eentonig, maar toch een paar mooie hoogtepunten, mede door toedoen van een oosters ogende vocaliste. In de eigenzinnige teksten wordt veel gewacht. En nergens anders in de Nederlandstalige poëzie laat een auteur ‘chicons’ [witloof] om ‘talons’ [hakken] rijmen. Schitterende cover van Bowie’s ‘Lazarus’, met zeer stevige uithalen op de elektrische gitaar. Na het optreden is er een fuif. Heel veel bekenden. (…)

https://www.youtube.com/watch?v=MMORS04xFyA&list=RDMMORS04xFyA&start_radio=1

vorig jaar 276

9 januari 2025

Om vijf uur op. Nadat ik onder meer een twintigtal bladzijden in Leven & Lot heb gelezen, over de gang naar de gaskamers en daarin de grote gezamenlijke ondergang, een van de aangrijpendste hoofdstukken die ik ooit las (…), fiets ik dwars door een waterkoud Brugge naar (…)

*

In het portret Life Will Give You Pictures toont Aldine Renink zeer behoedzaam en gevoelig de onvermijdelijke neergang van een oude man die zijn huis verlaat: fotograaf Herman Selleslags. Zijn huis is veel te groot geworden; het wordt overwoekerd door een chaotisch archief. Voor het helemaal te laat is, kan hij het nog wat helpen ordenen. Er is een complexe relatie met de zoon, Jan. De vader van Herman was ook fotograaf, maar collaboreerde tijdens de oorlog. Herman is een man van weinig woorden. Hij gaat emoties uit de weg, weigert dingen van vroeger te herlezen omdat ze zijn goede herinneringen zouden kunnen verstoren. Hij vindt het – ik citeer – een heel goede afspraak dat er over bepaalde belangrijke zaken niet wordt gesproken. Korte tijd na het afwerken van deze documentaire (2024) is Herman Selleslags overleden. Zijn archief werd overgebracht naar het Fotomuseum. Waar vroeger, in dat veel te grote huis, de foto’s door katten werden bepist en regenschade opliepen, worden ze nu met gehandschoende handen gemanipuleerd en geclassificeerd.

*

(...)

7748

Gent, MSK - Vanfleteren - 251024

boekverhaal 59

In deze rubriek heb ik het over door mij gelezen of in mijn bezit zijnde boeken waar een verhaal aan vasthangt of die iets bijzonders voor mij betekenen.

juli 2025

ANDRÉ MARTHELEUR

Voor dit boekverhaal wijk ik af van mijn stramien want ik wil het over een boek hebben dat ik niet gelezen heb, niet in mijn bezit heb of heb bezeten, en zelfs nooit in mijn handen heb gehad. Ik heb pas sinds enkele dagen weet van het bestaan ervan: tijdens het schrijven over New York in mijn boekverhaal #58 over Rem Koolhaas en toen ik eens nakeek of er op het internet iets te vinden was over André Martheleur, kwam ik het op het spoor. Vorig jaar, veertien jaar na zijn dood, hebben zes van zijn vrienden, allen woonachtig in Saint-Étienne, Frankrijk, een boek over hem gemaakt. Quelle surprise! En bovendien: het staat integraal als pdf op het net! Het doet mij oprecht veel plezier te zien dat sommigen eraan dachten een poging te ondernemen om Andrés nalatenschap, en dus ook hemzelf, toch minstens een tijdje voor de totale vergetelheid te behoeden.

Ik zeg zonder aarzelen dat André Martheleur een van mijn belangrijkste leermeesters was en eigenlijk nog altijd is en zal blijven. Ik prijs me in elk geval gelukkig dat ik in 1990 een paar dagen in zijn nabijheid heb mogen doorbrengen. Ik was, zoals ik in het vorige boekverhaal al zei, een paar nachten in New York bij hem te gast in zijn kleine, sober en smaakvol ingerichte appartement in Mott Street, iets ten zuiden van de Empire State Building. Het gastenbed (éénpersoons) bevond zich op een via een ladder te bereiken verhoog boven het keukengedeelte.

Een paar keer vergezelde André mij op mijn wandelingen door Manhattan. Of juister, ik mocht hem vergezellen op de zijne. Ik was, als gewone toerist, vooral geïnteresseerd in de landmarks die hij natuurlijk allang kende en eigenlijk liever vermeed. Die moest ik maar opzoeken als ik alleen op stap was. Liever nam André me mee naar plekken en straten waar je als gewone en dus onwetende toerist normaal gezien niet kwam. André hield er een stevige tred op na. Hij zei niet veel. Ik volgde. Af en toe, geheel onverwacht, haalde hij uit de binnenzak van zijn vest een klein zwart fototoestel boven, richtte het op iets, drukte af en stopte het weer weg. Dat ging altijd heel snel. Hij keek snel door de ‘viewfinder’ en vond het blijkbaar niet nodig scherp te stellen of nog iets te wijzigen aan de instellingen.

Het was me niet duidelijk wat hij had ‘gezien’. Toen ik het hem een keer vroeg, zei André: ‘Als het jou interesseert, wil ik jou thuis wel enkele foto’s laten zien.’

Het toestel was een Leica, uiteraard nog analoog in 1990. André liet de diafilms ontwikkelen in een laboratorium. Na een eerste selectie hing hij de strips op tegen het raam. Van sommige foto’s liet hij afdrukken maken. Ik kreeg er enkele te zien: bijna abstracte composities met felle kleurvlakken.

Zo kon je dus ook naar de werkelijkheid kijken: op een heel andere manier dan ik het gewoon was te doen. En dat was meteen de belangrijkste les die mijn leermeester me gaf: hoe de schoonheid ook daar kan resideren waar je haar niet verwacht. Of anders geformuleerd: de manier van kijken die ik mezelf had aangewend was maar een van de vele mogelijke.

André had zich, na een druk en succesvol leven als kapper van mode- en popsterren, de levensstijl van een monnik aangemeten: sober, teruggetrokken, stil, observerend. Zijn talrijke verre vrienden kwamen hem opzoeken wanneer ze in New York waren. Hij probeerde die relaties levendig te houden door foto’s op te sturen. Zo ook naar de zes vrienden uit Saint-Étienne. En zo heb ik zelf ook twee of drie keer post uit New York gekregen. De zendingen van André waren bijzonder, zoals blijkt uit het boek friends collected. Zijn handschrift – met rietpen en Oost-Indische inkt – was uit de duizend herkenbaar. Er staan soms tekeningen op de envelop. De tekst was altijd summier en bleef meestal beperkt tot een levenswijsheid, bijvoorbeeld: ‘Without total freedom there cannot possibly be love’. Of: ‘sharing tranquility’.

Ik heb André Martheleur ook twee keer in België gezien. Een keer waren we een hele dag samen. Hij vond het een goed idee om eens naar Ieper te rijden, om er de Menenpoort en het Tyne Cot Commonwealth War Graves Cemetery in Passendale te bezoeken. Het viel me op dat hij voor die bezienswaardigheden weinig aandacht opbracht. Hij leefde wel op toen we in Zonnebeke halt hielden om in een volkscafeetje een koffie te drinken. Er was net een kermiskoers aan de gang. De coureurs passeerden om het kwartier en dan gingen de staminees op de stoep gaan staan, pint in de ene, sigaret in de andere hand. Die scène sprak André meer aan dan de fotogenieke zerkenrijen op de militaire begraafplaats. Waarschijnlijk vond hij in het volkse tafereel een verbinding met het land – ‘België’ – dat hij veertig jaar eerder als haveloze avonturier had verlaten. Ik weet niet meer of ik hem in dat Zonnebeekse café foto’s heb zien maken, maar mocht dat het geval zijn, ik zou geld geven om er het resultaat van te zien.

André Martheleur, friends collection (2024): https://www.lafabriquesensible.com/andré-martheleur

het boek als pdf: https://www.lafabriquesensible.com/_files/ugd/ed484f_adc6fc7204be4d2e872d182982e29e54.pdf

7541

Gent, Sint-Pietersabdij
tentoonstelling Michiel Hendryckx - 250404

 

notitie 464

DE LAATSTE VERHUIZING

Met Life Will Give You Pictures maakte Aldine Reinink een schrijnend mooi portret van de Belgische fotograaf Herman Selleslags. Ondanks de uitgepuurde soberheid en de op het eerste gezicht beperkte thematiek, het leegmaken van een huis, raakt Reinink onderhuids een verrassend groot aantal soms zeer gevoelige thema’s aan. Ik noem er een paar: fotografie; biografie; vader-zoonrelatie; collaboratie; liefde en huwelijk; wonen; arbeid; chaos versus classificeren, bewaren en archiveren; vergankelijkheid; herinnering en geschiedenis; tijd; spreken en zwijgen. Alleen op basis van Reininks film zou je, met voor elk van deze onderwerpen een hoofdstuk, een heel boek kunnen schrijven.

In dat boek zou ook meer dan een halve eeuw recente popcultuurgeschiedenis vervat zijn. Want ja, Selleslags genoot behalve door zijn straatfotografie vooral door zijn foto’s van rock- en popsterren bekendheid: Orbison, Hendrix, Jagger, McCartney en vele, zeer vele anderen. Sommige van zijn foto’s zijn iconisch en ik vraag me af of ze wel voldoende internationaal bekend zijn.

Reinink is er op de een of andere manier in geslaagd om aanwezig te zijn bij het leegmaken van Selleslags’ woning. Zij stelt haar camera discreet op. Er is nooit een rechtstreeks contact tussen filmer en gefilmde(n). Reinink focust op details: een door de wind beroerd gordijn, vochtplekken in een hoek van de kamer, de sporen die lijsten op een wand achterlaten nadat ze daar vele jaren hebben gehangen.

Het Selleslags-archief is een puinhoop. Elke systematiek lijkt te ontbreken. Alles zit door elkaar: reportages en familiefoto’s; afdrukken en negatieven; vergeten foto’s en iconisch materiaal. Kijk, Eddy Merckx op een tandem. Kijk, mijn vrouw toen ik haar voor het eerst zag. Er is geen beginnen aan. ‘Je hebt een heel leven nodig om het allemaal te bekijken,’ zegt iemand op een bepaald moment.

Herman Selleslags was niet bepaald de kampioen van de zorgvuldige archivering. Hij ging op in zijn opdrachten en in alle avonturen die hij daardoor beleefde, en bekommerde zich veel minder om het bewaren van de resultaten van zijn werk. Op een bepaald moment zegt hij het ook: niet het verleden of de toekomst, enkel het heden bestaat. Dat laat hem toe om bij het fotograferen volledig op te gaan in het getuige-zijn van gebeurtenissen. (Niet in de gebeurtenissen zelf dus. Wie ooit zelf fotografeerde, herkent het fenomeen: door bezig te zijn met het vastleggen ervan ben je er niet echt bij, belééf je het niet. Meer zelfs, het documenteren van gebeurtenissen is vaak een alibi om er niet bij te hoeven zijn. De opvallende afwezigheid van papa-fotograaf in vele familiealbums getuigt hiervan.)

Een na een worden de dozen naar buiten gedragen, langs het bord ‘te koop’ dat in het voortuintje een volgende huiseigenaar moet verleiden. Het archief gaat naar het Fotomuseum. Waar sommige foto’s hier nog vochtschade opliepen, als ze al niet door katten werden bepist, zullen ze daar door gehandschoende handen worden geïnventariseerd, geclassificeerd, voor het nageslacht bewaard.

Maar niet allemaal. Een opvallend beeld is dat van Herman bij een vuilnisemmer in de tuin. De scène wordt van in het huis gefilmd, voyeuristisch want de oude fotograaf lijkt zich niet van de camera bewust. Net daarvoor bladerde hij door een album waarin hij foto’s bewaarde van de vrouw met wie hij vijfenvijftig jaar samen door het leven is gegaan. Nu zien we hem bij die vuilnisemmer datzelfde album verscheuren. Het beeld en de suggestie die er minstens in zit contrasteren scherp met een ander beeld, eerder in de film: van zoon Jan die huilt bij het bekijken van foto’s van zijn moeder, de beeldschone Sonja Cantré, die in 2014 overleed.

Enkel het heden bestaat. Herman wil bepaalde zaken niet meer zien, niet meer lezen. Hij wil niet dat zijn herinneringen door emoties worden bezwaard, emoties die hij niet meer aankan. ‘Laat ons afspreken dat we over bepaalde belangrijke zaken niet spreken,’ zegt hij. Zijn spreken is een af-spreken. Zoals in afwerken: een laatste spreken.

‘Hier is het begonnen,’ zegt hij bij een van zijn eerste foto’s. ‘Nu is het einde begonnen,’ voegt hij daar aan toe. Enkele maanden na het voltooien van de film, en dus na het verlaten van zijn woning en archief, overleed Herman Selleslags (1938-2024).

De film van Aldine Reinink is te bekijken op VRT MAX: https://www.vrt.be/vrtmax/a-z/life-will-give-you-pictures/2025/life-will-give-you-pictures/

honderd woorden 559

FRANCESCA WOODMAN

Ze hield in 1981 het leven op 22-jarige leeftijd al voor bekeken. Ze stapte van een hoog gebouw, uit liefdesverdriet maar ook omdat ze de indruk had niet begrepen te worden. Met een paar klikken – we beseffen soms niet welke rijkdom aan onze voeten ligt – kun je het baanbrekende en unieke universum van deze zeer getalenteerde fotografe betreden. Mijn eerste indruk is dat Francesca Woodman toont hoe een vrouw haar vrouwelijke identiteit ontdekt en probeert te aanvaarden. Ze onderzoekt het moment waarop een vrouw zich nog net niet helemaal van haar omgeving losmaakt, hoe zij aarzelt om zichzelf te tonen.

Maria Stepanova, In Memory of Memory (vertaling (2021) door Sasha Dugdale van памяти памяти (2017)), 214vv

honderd woorden 538

CITAAT

In haar debuutfilm Past Lives knipoogt de Zuid-Koreaanse regisseuse Celine Song naar de fotografe Annie Leibowitz. In een slaapkamerscène laat ze de Aziatische Nora en haar echtgenoot, de blanke – pardon, witte – Arthur zien in een verstrengeling die nadrukkelijk de beroemde foto citeert van Annie Leibowitz, die Yoko Ono en John Lennon in een gelijkaardige houding fotografeerde, vlak voor deze laatste op zijn stoep werd doodgeschoten: Johns hoofd ligt op Yoko’s linkerschouder, zijn opgetrokken linkerbeen rust op haar buik. Van de foto bestaan aangeklede en naakte varianten. Overigens leert Past Lives dat het geen goed idee is jeugdliefdes op te rakelen.

Celine Song, Past Lives (2023)

honderd woorden 448

FAVORIET

Het wielerblad Bahamontes promoot zichzelf met een foto van Tonny Strouken. Nooit van gehoord, maar deze foto katapulteert mij wel naar mijn jonge jaren: de rivaliteit tussen Roger De Vlaeminck en Eddy Merckx. ‘Vlamink’ was mijn favoriet, omwille van zijn mooiere koerstruitje en de manier waarop hij zijn onderarmen op zijn guidon legde. Maar vooral omwille van zijn underdogschap. Tonny Strouken toont het onverhoopte van de triomf bij mijn held en de confrontatie met de nederlaag bij zijn rivaal. Zoveel gevat in één foto, daarom is het een goede foto. De Honda-koelies op de achtergrond neem ik er node bij.

honderd woorden 433

TE LAAT

Soms ben ik te laat. Soms ben ik te laat om de mooiste foto te maken. Zo ook gisteren toen ik te Aalter-Brug even stilstond om een telefoon te beantwoorden. Ik keek tegen de achterkant van een fabriek aan, een grijs beeld al bij al. Komt daar, van links naar rechts, een vrouw aanfietsen, statig gezeten, met een knalgele jurk die wonderwel rijmde met de ruiker zonnebloemen die ze op haar porte-bagage had vastgebonden. De haren wapperend. Een prachtig, onverwacht contrast van zomer en erotiek tegen een vale achtergrond van grijs labeur, dat, toen zij al voorbij was, bleef nazinderen.

honderd woorden 413

TRONIES

Beeldredacties kiezen, in functie van de gebeurtenissen, voor de protagonisten een gepaste gelaatsuitdrukking. De plaatsing van de fotoselectie verhevigt nog het beoogde dramatische effect. Hier zien we de twee mannen die het voorbije weekend een prominente plaats opeisten in de berichtgeving. Wat hun echt heeft bezield, welke de drijfveren zijn die achter hun ondoorgrondelijke blikken de loop van de geschiedenis sturen, we zullen het allicht nooit weten. Maar de krant versterkt wel onze overtuiging dat deze tronies inslecht, onberekenbaar en niet te vertrouwen zijn. Ik althans zou van geen van beiden een auto willen kopen. Zelfs geen Leopardtank of trottinette. 

Amélie van Elmbt en Maya Duverdier, Dreaming Walls

notitie 348

ALS MUREN KONDEN SPREKEN

Het Chelsea Hotel was een hotspot van de cultuur van de jaren zestig en zeventig, ergens waar je heen moet als je iets van de sfeer van die tijd wil opsnuiven. Voor zover die aan een specifieke plaats is gebonden want uiteraard is dat tijdvak veel meer dan aan concrete plaatsen in muziek, beeldende kunst en cultuur in het algemeen neergeslagen, en in de vintage design die je nu in hippe boetieks kunt aantreffen. Van hippie naar hip. Hoofdkleuren: oranje en bruin.

In het kloeke en ook fraaie gebouw uit de jaren tachtig van de negentiende eeuw, gelegen aan West 23rd Street, tussen de zevende en achtste avenue in Manhattan, zochten heel wat coryfeeën van de tegencultuur (en later) een tijdelijk dan wel iets definitiever onderkomen: Janis Joplin, Leonard Cohen, Robert Mapplethorpe en Patti Smith, Andy Warhol, Bob Dylan, Mariah Carey, Sid Vicious, Madonna, Iggy Pop enzovoort. Eerder waren daar ook al grootheden als Marilyn Monroe, Dylan Thomas en Mark Twain neergestreken. Maar ook heel wat andere kunstenaars uit de meest uiteenlopende disciplines. De meesten, voor zover ze al niet dood zijn en in het slechtste geval dood én vergeten, hebben al geruime tijd andere oorden opgezocht. Maar enkelen verzetten zich met hand en tand tegen de nu al tien jaar durende ingrijpende renovatie door projectontwikkelaars die – het zouden geen projectontwikkelaars zijn – het toeristische potentieel van deze iconische plek te gelde willen maken.

De Belgische documentairemakers Amélie van Elmbt en Maya Duverdier, bijgestaan door Martin Scorsese, brengen met *Dreaming Walls* een bijzonder portret van dit iconische gebouw. Zij hebben geen historisch overzicht willen maken van wie hier allemaal de revue zijn gepasseerd, neen, zij focussen op het gebouw, in de deplorabele toestand waarin het tijdens de renovatie een viertal jaar geleden verkeerde, en op enkele hoogbejaarde blijvers wier namen minder weerklank genieten maar die daarom niet minder menselijk zijn en tot de verbeelding spreken. *Dreaming Walls* is dus geen film over de jaren zestig en ook geen aanklacht tegen het kapitalisme en de gentrificatie, die geen respect hebben voor de genius loci, maar wel een genereus portret van enkele zeer oude mensen die proberen voort te leven op de bohemienachtige manier die zij gewoon zijn, maar dan wel in een volop veranderende context waarvan het duidelijk is dat deze voor hun soort mensen geen plaats meer zal vrijwaren. Kort gezegd: de ontwikkelaars wachten tot die laatste koppigaards de pijp aan Maarten hebben gegeven om de boel helemaal aan het snobtoerisme uit te leveren. Uit de aftiteling kon ik opmaken dat (minstens) twee van de Chelsea-huurders die aan bod kwamen inmiddels al zijn overleden.

Een van hen was de fotografe Bettina Grossman. Op een still zien we haar over de balustrade van haar balkon naar beneden kijken, zoals ze dat zoveel jaren geleden ook deed om de voetgangers op het trottoir te fotograferen, vergezeld van hun lange schaduwen. Wat gebeurt er met de foto’s die zij in de film toont, wat gebeurt er met haar nalatenschap?

Een andere indrukwekkende dame was Merle Lister. Ze neemt de camera strompelend achter haar rollator maar ook dansend mee door de werf die het hotel tijdens de opnames was. Een gesprekje met een van de arbeiders over de geesten die hier rondwaren is aangrijpend. Van Elmbt en Duverdier gebruikten ook historische opnamen waarop te zien is hoe een veel jongere versie van deze choreografe – te herkennen aan haar kleine gestalte en imposante haakneus – een dansperformance verricht in het imposante trappenhuis van het hotel.

Deze twee figuren zullen mij nog een tijdje bijblijven. Tot ze ook in mijn geest vervagen tot schimmen van zichzelf.

 

 

 

Amélie van Elmbt en Maya Duverdier, *Dreaming Walls* (2022)