Veldegem - 090103
dinsdag 6 januari 2009
maandag 5 januari 2009
Dag 495 vVH&C
090103 en 090105 – Een tijdje geleden was er een bericht dat bloggers met een reactiemogelijkheid en een tellertje op hun blog zouden moeten gaan betalen omdat door die reactiemogelijkheid of door de werking van dat tellertje hun bezoekers cookiegewijs gegevens achterlieten. Privacy. Dan was er het blogrelletje met minister De Crem, die bij die gelegenheid uitdrukkelijk verklaarde eens nader te zullen bekijken wat er kon worden ondernomen om dat vrijheidje van meningsuiting eens wat meer aan banden te leggen. Dat was niet de eerste keer dat ik dacht: Tiens, hoelang zullen de internautprivileges, waarvan ook ik gebruik maak, nog blijven duren?
Een jaar of twintig (of was het dertig?) geleden had je het ook met vrije radio’s: eerst de totale anarchie, waarna het fenomeen stevig aan banden werd gelegd. Het zou in de logica van de loop der dingen liggen als ook de vrijheid in bloggerland niet eindeloos zou blijken te zijn. Een recent bericht (De Standaard 18 december 2008) leert dat klasfoto’s ‘niet zomaar’ op het internet mogen verschijnen. ‘Klasfoto’s mogen slechts op het internet gepost worden, als de betrokkenen dat toelaten, zegt de Privacycommissie.’ Uit het artikel blijkt dat die commissie werkt met het begrip ‘gerichte’ foto’s. Dat is natuurlijk niet zo’n helder begrip: wat is gericht? Een fotograaf ‘richt’ toch altijd? Waarschijnlijk wordt bedoeld dat je toch nog altijd ook een foto van een bezienswaardigheid moet kunnen maken waarop dan, onvermijdelijk, ook mensen te zien kunnen zijn. Die staan er dan onbedoeld op, deze foto’s van hen zijn ‘ongericht’. Meteen komt een nieuw genre in beeld: foto’s van mensen die, om het stigma ‘gericht’ te vermijden, ‘ongericht’ lijken maar het in feite niet zijn.
De gerichtheidsbepaling is niet de enige dubbelzinnigheid. Gerichte foto’s van personen mogen wél op het internet als deze personen daartoe hun toestemming geven. Dat hoeft niet schriftelijk te gebeuren: een mondelinge toestemming is voldoende. Maar ga dat maar eens bewijzen, het lijkt me niet meteen de meest waterdichte regeling.
Dit soort tijdingen doet mij vrezen dat er nattigheid op komst is voor bloggers en fotografen.
Een jaar of twintig (of was het dertig?) geleden had je het ook met vrije radio’s: eerst de totale anarchie, waarna het fenomeen stevig aan banden werd gelegd. Het zou in de logica van de loop der dingen liggen als ook de vrijheid in bloggerland niet eindeloos zou blijken te zijn. Een recent bericht (De Standaard 18 december 2008) leert dat klasfoto’s ‘niet zomaar’ op het internet mogen verschijnen. ‘Klasfoto’s mogen slechts op het internet gepost worden, als de betrokkenen dat toelaten, zegt de Privacycommissie.’ Uit het artikel blijkt dat die commissie werkt met het begrip ‘gerichte’ foto’s. Dat is natuurlijk niet zo’n helder begrip: wat is gericht? Een fotograaf ‘richt’ toch altijd? Waarschijnlijk wordt bedoeld dat je toch nog altijd ook een foto van een bezienswaardigheid moet kunnen maken waarop dan, onvermijdelijk, ook mensen te zien kunnen zijn. Die staan er dan onbedoeld op, deze foto’s van hen zijn ‘ongericht’. Meteen komt een nieuw genre in beeld: foto’s van mensen die, om het stigma ‘gericht’ te vermijden, ‘ongericht’ lijken maar het in feite niet zijn.
De gerichtheidsbepaling is niet de enige dubbelzinnigheid. Gerichte foto’s van personen mogen wél op het internet als deze personen daartoe hun toestemming geven. Dat hoeft niet schriftelijk te gebeuren: een mondelinge toestemming is voldoende. Maar ga dat maar eens bewijzen, het lijkt me niet meteen de meest waterdichte regeling.
Dit soort tijdingen doet mij vrezen dat er nattigheid op komst is voor bloggers en fotografen.
zondag 4 januari 2009
33 * 25,60 * 33
Het is confronterend. Een jaar of drie geleden zou het misschien nog gelukt zijn: na maanden niet te hebben gefietst al meteen bij de eerste gezamenlijke fietsrit stilletjes meepeddelen in het peloton. Maar niet meer, dus. Zie het maar onder ogen: de pijn in je knie, de brand in je longen, de waas voor je ogen. Je wordt ouder, papa, geef het maar toe. Je kunt niet meer mee, je waait er uit. Zelfs als de zes anderen je opwachten. Ergens diep in de Blankenbergse polder zwaai ik ze uit. Rij maar door. Ik sla linksaf en laat me linea recta naar Brugge meewaaien op de rugwind. Nu heb ik de adem om te kijken naar de talloze ganzen die in de weiden grazen of in gedisciplineerde formaties overvliegen, naar een rosse torenvalk, naar een compositie met alleenstaande boom, landbouwmachine en kerktoren. Hoe dichter ik de cathédrales pour uniques montagnes van de stad zie naderen, hoe zwaarder de wolken op het plat land wegen.
zaterdag 3 januari 2009
Mijn woordenboek (212)
de afleveringen 210 en 211 volgen later, maar deze moet voor omwille van de actualiteitswaarde
AFSMELTEN
Sinds een paar jaar staat vanaf half november op het plein voor het station van Brugge, zoals wellicht op vele andere pleinen in Europa en de Verenigde Staten en misschien zelfs Australië, een tent met daarin een tentoonstelling van ‘ijssculpturen’ – ik plaats het woord maar even tussen aanhalingstekens omdat ik daaraan, aan die apostroffen, mijn ergernis opknoop nopens de moedwillige begripsverwarring tussen onbeschaamde kitsch en kunst, waarvan hier eventjes het jargon wordt ontleend: ‘sculpturen’, ‘tentoonstelling’… Maar daarover moet het hier niet gaan.
De tent, een sporthal groot, wordt twee maanden lang, dat is één zesde van een jaar, kunstmatig op temperatuur gehouden. Opdat, zoals u ongetwijfeld begrijpt, de kunstig gesculptuurde kunstsculpturen niet zouden wegsmelten. Om dat natuurlijke proces te counteren, moet een achttal dieselgeneratoren continu aan de praat worden gehouden. Voor zover de buitentemperatuur niet onder nul gaat, veronderstel ik, maar de buitentemperatuur gaat nu eenmaal niet meer zo vaak onder nul. Ik zeg dat ik het veronderstel dat die dieselgeneratoren worden stilgelegd wanneer het vriest – ik zou niet steil achterover vallen van verbazing indien zou blijken dat in het scenario van dit soort evenementen niet is voorzien dat iemand de thermometer in de gaten houdt. Maar ze kunnen er natuurlijk ook een thermostaat op gezet hebben: de techniek staat voor niets.
Hoewel. De techniek staat natuurlijk niet voor niets. De techniek staat voor de belangrijkste historische gebeurtenis aller tijden (sinds het massale uitsterven van de dinosaurussen als gevolg van de inslag van een gigantische meteoriet), te weten de niet te stuiten opwarming van het klimaat en het afsmelten van de poolkappen waardoor de hele, mondiaal geworden, beschaving in haar voortbestaan wordt bedreigd.
Soms vraag ik mij af of wat hier digitaal wordt vastgelegd ooit, nadat de ramp zich zal hebben voltrokken en wanneer er opnieuw een gezond gebrek aan belangstelling voor ijssculpturen zal zijn ingetreden, zal worden gelezen door een of andere vorser die het Nederlands, dan allang een dode taal, zal hebben weten te ontcijferen. Welnu, ik richt mij hier expliciet tot deze toekomstige lezer: ik, een West-Europees persoon die leefde ten tijde van de overgang van het tweede naar het derde millennium en van het industriële naar het postindustriële tijdvak, bevestig dat er in het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw, toen het afsmelten van de nu, in uw tijd, geachte toekomstige vorser, verdwenen ijskappen onomkeerbaar begon te worden, een gewoonte bestond om bij buitentemperaturen van vijf tot vijftien graden (ja, het kon toen nog erg fris zijn in de winter), een tentoonstelling op te zetten met kunstig vervaardigde ijssculpturen, die voor afsmelten moesten worden behoed door middel van à volonté CO2 producerende generatoren. En neen, dit gebruik was geen magische praktijk om het stilaan onvermijdelijke alsnog te keren.
AFSMELTEN
Sinds een paar jaar staat vanaf half november op het plein voor het station van Brugge, zoals wellicht op vele andere pleinen in Europa en de Verenigde Staten en misschien zelfs Australië, een tent met daarin een tentoonstelling van ‘ijssculpturen’ – ik plaats het woord maar even tussen aanhalingstekens omdat ik daaraan, aan die apostroffen, mijn ergernis opknoop nopens de moedwillige begripsverwarring tussen onbeschaamde kitsch en kunst, waarvan hier eventjes het jargon wordt ontleend: ‘sculpturen’, ‘tentoonstelling’… Maar daarover moet het hier niet gaan.
De tent, een sporthal groot, wordt twee maanden lang, dat is één zesde van een jaar, kunstmatig op temperatuur gehouden. Opdat, zoals u ongetwijfeld begrijpt, de kunstig gesculptuurde kunstsculpturen niet zouden wegsmelten. Om dat natuurlijke proces te counteren, moet een achttal dieselgeneratoren continu aan de praat worden gehouden. Voor zover de buitentemperatuur niet onder nul gaat, veronderstel ik, maar de buitentemperatuur gaat nu eenmaal niet meer zo vaak onder nul. Ik zeg dat ik het veronderstel dat die dieselgeneratoren worden stilgelegd wanneer het vriest – ik zou niet steil achterover vallen van verbazing indien zou blijken dat in het scenario van dit soort evenementen niet is voorzien dat iemand de thermometer in de gaten houdt. Maar ze kunnen er natuurlijk ook een thermostaat op gezet hebben: de techniek staat voor niets.
Hoewel. De techniek staat natuurlijk niet voor niets. De techniek staat voor de belangrijkste historische gebeurtenis aller tijden (sinds het massale uitsterven van de dinosaurussen als gevolg van de inslag van een gigantische meteoriet), te weten de niet te stuiten opwarming van het klimaat en het afsmelten van de poolkappen waardoor de hele, mondiaal geworden, beschaving in haar voortbestaan wordt bedreigd.
Soms vraag ik mij af of wat hier digitaal wordt vastgelegd ooit, nadat de ramp zich zal hebben voltrokken en wanneer er opnieuw een gezond gebrek aan belangstelling voor ijssculpturen zal zijn ingetreden, zal worden gelezen door een of andere vorser die het Nederlands, dan allang een dode taal, zal hebben weten te ontcijferen. Welnu, ik richt mij hier expliciet tot deze toekomstige lezer: ik, een West-Europees persoon die leefde ten tijde van de overgang van het tweede naar het derde millennium en van het industriële naar het postindustriële tijdvak, bevestig dat er in het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw, toen het afsmelten van de nu, in uw tijd, geachte toekomstige vorser, verdwenen ijskappen onomkeerbaar begon te worden, een gewoonte bestond om bij buitentemperaturen van vijf tot vijftien graden (ja, het kon toen nog erg fris zijn in de winter), een tentoonstelling op te zetten met kunstig vervaardigde ijssculpturen, die voor afsmelten moesten worden behoed door middel van à volonté CO2 producerende generatoren. En neen, dit gebruik was geen magische praktijk om het stilaan onvermijdelijke alsnog te keren.
vrijdag 2 januari 2009
Dag 493 vVH&C
081224 – ‘Neen, niet als kinderen. Dat niet.’ De 82-jarige boer kijkt met verdriet in de ogen toe hoe een van zijn koeien ligt te zieltogen op het gangpad van de stal – het beest zal daar de volgende nacht sterven. (Wat kies niet in beeld wordt gebracht.) In wat deze boer niet zegt, dat hij zijn beesten dan wel niet als kinderen graag ziet maar ze toch diep in zijn hart heeft gesloten omdat hij er in elke vezel van zijn leven van afhankelijk is, resoneert het eentonige ritme van een precair bestaan, van elementaire verzorging, exploitatie, dierenliefde – en in dat laatste ook een duistere dimensie van wat een mensenman kan doen zonder een vrouw in de buurt op wie niet het incestverbod rust.
Met La vie moderne toont Raymond Depardon het onherroepelijke verdwijnen van een levensvorm: dat van Franse boer in afgelegen gebieden. Mensen die midden in een onherbergzaam landschap leven (Ardèche, Haute-Loire, Cévennes) en wier hoeve slechts te bereiken is via een kilometers lange cul-de-sac. Niemand wil het nog doen, behalve enkele jeugdige naïevelingen, overjaarse hippies of verbitterden die het leven in de bewoonde wereld beu zijn. Een van hen is een vrouw die, met medeneming van een vijftienjarige dochter die de rurale stijfkoppigheid cumuleert met een puberaal stilzwijgen, haar leven in een Noord-Franse stad achter zich heeft gelaten: les Ch’tis à l’envers.
Depardon portretteert deze mensen. Niet zozeer als individuele karakters maar als soort die in zijn voortbestaan bedreigd is. We leren een verzopen zestiger kennen, twee krasse tachtigers, een negentigjarige vrouw. Wezens die met hun ene been in de negentiende en zelfs achttiende eeuw staan en met het andere in de eenentwintigste. Een grand écart die niet lang meer vol te houden is. Geen kind dat hier nog zou willen blijven met alle verlokkingen uit de buitenwereld, de échte wereld. Trouwens, hier zijn geen kinderen meer. Ja, die jonge koppels brengen hun kinderen mee, maar dat voor hen hier geen toekomst ligt, is zonder meer duidelijk.
Depardon stelt vragen. De antwoorden zijn afgemeten, bot. Veel hebben deze mensen niet te vertellen. Het lijkt niet ondenkbaar dat ze elkaar slechts het hoogstnodige zeggen. Misschien gaan hier zelfs hele dagen in absolute stilte voorbij. Depardon laat deze stiltes horen. Zijn interviews, minutenlang in één take geregistreerd, zijn perfect getimed. Ze leggen het ongeduld van deze mensen bloot. Ook al hebben ze misschien niets dringends te doen, overgeleverd als ze zijn aan het trage ritme van de dag, van de week, van het seizoen, ze laten toch duidelijk blijken dat ze op dit soort zotternijen niet zijn afgesteld. Het past niet in hun schema, deze intrusie van de moderniteit in de vorm van een camera, een microfoon, een lichtmeter.
Aandoenlijk hoe Depardon het negeren van zijn instructies negeert. Wellicht heeft hij deze mensen gevraagd om geen acht te slaan op de camera en zeker op de cameraman. Maar deze boeren zijn zo primitief dat het volstrekt onnatuurlijk zou overkomen indien ze consequent gevolg zouden geven aan deze instructie (de jongere boeren, die ook meer en beter praten, slagen er wél in een studiopose aan te nemen). Een van de boerinnen is zeer aandoenlijk wanneer ze haar blik in de camera verliest en vervolgens de man achter de camera een koekje aanbiedt.
De intrusie is onmogelijk zonder dat het oorspronkelijke milieu diepgaand wordt beïnvloed. Hoe discreet ook de filmmaker probeert te zijn. Het jonge koppel dat met een zekere ambitie geiten wil kweken blijkt bij het volgende bezoek een half jaar later te hebben geconcludeerd dat het niet mogelijk is zijn dromen waar te maken. Je vraagt je af hoe ze er toe gekomen zijn dergelijke dromen te koesteren.
Met La vie moderne toont Raymond Depardon het onherroepelijke verdwijnen van een levensvorm: dat van Franse boer in afgelegen gebieden. Mensen die midden in een onherbergzaam landschap leven (Ardèche, Haute-Loire, Cévennes) en wier hoeve slechts te bereiken is via een kilometers lange cul-de-sac. Niemand wil het nog doen, behalve enkele jeugdige naïevelingen, overjaarse hippies of verbitterden die het leven in de bewoonde wereld beu zijn. Een van hen is een vrouw die, met medeneming van een vijftienjarige dochter die de rurale stijfkoppigheid cumuleert met een puberaal stilzwijgen, haar leven in een Noord-Franse stad achter zich heeft gelaten: les Ch’tis à l’envers.Depardon portretteert deze mensen. Niet zozeer als individuele karakters maar als soort die in zijn voortbestaan bedreigd is. We leren een verzopen zestiger kennen, twee krasse tachtigers, een negentigjarige vrouw. Wezens die met hun ene been in de negentiende en zelfs achttiende eeuw staan en met het andere in de eenentwintigste. Een grand écart die niet lang meer vol te houden is. Geen kind dat hier nog zou willen blijven met alle verlokkingen uit de buitenwereld, de échte wereld. Trouwens, hier zijn geen kinderen meer. Ja, die jonge koppels brengen hun kinderen mee, maar dat voor hen hier geen toekomst ligt, is zonder meer duidelijk.
Depardon stelt vragen. De antwoorden zijn afgemeten, bot. Veel hebben deze mensen niet te vertellen. Het lijkt niet ondenkbaar dat ze elkaar slechts het hoogstnodige zeggen. Misschien gaan hier zelfs hele dagen in absolute stilte voorbij. Depardon laat deze stiltes horen. Zijn interviews, minutenlang in één take geregistreerd, zijn perfect getimed. Ze leggen het ongeduld van deze mensen bloot. Ook al hebben ze misschien niets dringends te doen, overgeleverd als ze zijn aan het trage ritme van de dag, van de week, van het seizoen, ze laten toch duidelijk blijken dat ze op dit soort zotternijen niet zijn afgesteld. Het past niet in hun schema, deze intrusie van de moderniteit in de vorm van een camera, een microfoon, een lichtmeter.
Aandoenlijk hoe Depardon het negeren van zijn instructies negeert. Wellicht heeft hij deze mensen gevraagd om geen acht te slaan op de camera en zeker op de cameraman. Maar deze boeren zijn zo primitief dat het volstrekt onnatuurlijk zou overkomen indien ze consequent gevolg zouden geven aan deze instructie (de jongere boeren, die ook meer en beter praten, slagen er wél in een studiopose aan te nemen). Een van de boerinnen is zeer aandoenlijk wanneer ze haar blik in de camera verliest en vervolgens de man achter de camera een koekje aanbiedt.
De intrusie is onmogelijk zonder dat het oorspronkelijke milieu diepgaand wordt beïnvloed. Hoe discreet ook de filmmaker probeert te zijn. Het jonge koppel dat met een zekere ambitie geiten wil kweken blijkt bij het volgende bezoek een half jaar later te hebben geconcludeerd dat het niet mogelijk is zijn dromen waar te maken. Je vraagt je af hoe ze er toe gekomen zijn dergelijke dromen te koesteren.
De film begint met een lange travelling. We rijden op de toegangsweg naar een van de boerderijen. De camera is boven op de auto gemonteerd. Waar de weg op het erf uitkomt, loopt een hond ons tegemoet. Deze scène is duidelijk gerepeteerd: een hond die maar af en toe een vreemde ziet zou niet kwispelstaarten maar bassen. Maar goed. Dan komt de boer tevoorschijn. Voorovergebogen, traag, nors.
Op het einde van de film rijden we in een ander seizoen bij een laag en rood zonlicht terug weg. We herkennen het silhouet van de bergen aan de horizon. Op dezelfde plaats staat opnieuw die landbouwmachine. En dan plots, op de heuvelkam, een van die oude mannen die niet veel meer te gaan hebben. Hij zwaait nadrukkelijk niet. Hij wordt achtergelaten en we weten wel zeker dat we hem nooit meer zullen zien. Hém niet maar ook niet de soort die hij vertegenwoordigt.
donderdag 1 januari 2009
David Grossman, Zie: liefde
081223 – Sommige boeken zijn te groot. Ze zijn méér dan een boek, ze zijn een wereld. Ze gooien alles om, lijken veel overbodig te maken. Van dergelijke boeken kun je je indenken dat je heel lang alleen met hen zou kunnen leven. Zie: liefde van David Grossman is zo’n boek. Zo omvattend, zo sterk, met zo’n grote inzet dat ik er nauwelijks iets over durf te zeggen. Ik voel me klein.
Ik weet dat het oneerbiedig klinkt maar het onderwerp, de Holocaust, komt mij stilaan de strot uit. Die episode tussen 1933 en 1945 lijkt wel het grote zwarte gat waardoor alle filosofie en literatuur die daarna is gekomen, of toch een groot deel daarvan, onweerstaanbaar wordt aangezogen. Elke intellectueel lijkt daarmee, met dat onvoorstelbare en onuitspreekbare, in het reine te moeten komen. Niet alleen zij die het van nabij hebben meegemaakt – Levi, Konrád, Kertész en vele anderen – maar ook wie slechts als zeer jong kind enkele incidenten in de periferie van de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt (Mulisch, Claus, Brouwers) en zelfs relatief jonge schrijvers die het maar van horen zeggen kunnen hebben – ik denk aan schrijvers als Jonathan Littell (Les Bienveillantes, vertaald als De welwillenden) of Paul Verhaeghen (Omega minor) die, liefst magnum-opusgewijs, hun synthese van ‘de waanzinnige 20ste eeuw’ aan de grote berg syntheses toevoegen.
Ook David Grossman heeft het niet met eigen ogen gezien. Hij is geboren in 1954 maar lijkt desalniettemin het lijden van het hele jodendom op zijn schouders te willen torsen. Dat zou pathetisch en irritant zijn – ware het niet dat Grossman in Zie: liefde een stap verder gaat: hij tekent niet alleen meedogenloos de contouren van de gruwel in bewoordingen die ik nog maar zelden zo pregnant en scherp heb geweten, hij graaft dieper, tot hij stuit op wat je de menselijkheid van de beul zou kunnen noemen. Het moet gezegd, hij moet diep graven – maar hij vindt toch iets. En daarmee effent Grossman het pad naar de verzoening. Want zoals er in elke beul iets menselijks steekt, steekt er in elke mens iets van de beul – en dáár kunnen zij elkaar vinden.
Zie: liefde is niet alleen om die reden een belangrijke en grootse onderneming. Het is een literair meesterwerk. Hier worden niet minder dan vier grote verhalen verteld, in afzonderlijke hoofdstukken maar toch met elkaar verweven; hier wordt met chronologieën en standpunten gegoocheld; hier wordt op volstrekt geloofwaardige wijze een mens een vis, waarna ook de individualiteit van die vis opgaat in de anonimiteit van een school (die staat, als ik het goed heb begrepen, voor zowel het zwervende joodse volk als voor het gedrilde nazi-geteisem); hier worden de taal en het vertellen heruitgevonden. Want dat is, zoals Adorno al wist, dé grote uitdaging die moet worden aangegaan – en Grossman neemt de handschoen op: hoe in godsnaam kun je na de Holocaust nog poëzie bedrijven, schoonheid creëren, een verhaal vertellen?
Grossman toont aan dat het mogelijk is. Hij moet maar één toegeving doen: ‘Eenvoudige verhalen bestaan niet meer.’
woensdag 31 december 2008
Stand by me
Beste lezers,
gelukkig nieuwjaar
(klik op de link voor een fijne ervaring)
Met dank aan Geert D.
Een groet aan allen, en dat er inderdaad een change moge komen,
Pascal Digital
gelukkig nieuwjaar
(klik op de link voor een fijne ervaring)
Met dank aan Geert D.
Een groet aan allen, en dat er inderdaad een change moge komen,
Pascal Digital
dinsdag 30 december 2008
Ferroviaire observaties (16)
Aan de overkant van het gangpad zit een man alleen. Hij speelt patience op zijn Blackberry. Een sociaal perfect aanvaardbare manier van blackberry’en, geen probleem daarmee. Een treinrit is geen Te Deum. Alles peis en vree, ik buig me over mijn boek – u weet wel, zo’n ouderwetse informatiedrager. Opeens weerklinkt het geluid van een afgaande gsm. Het is de rondo capriccio-tune. Een vertrouwd geluid in mijn treinreizigersoren – ik associeer het tegenwoordig in die mate met sporen dat ik altijd even denk dat ik op de trein zit als iemand mij op mijn gsm probeert te bereiken. Ook als ik niet op de trein zit. Gek, nietwaar? De man haalt een ander toestel uit, een overjaarse Nokia ochgot. En beantwoordt de oproep. Je suis sur le train. De toute façon je n’avais pas envie de sortir à Bruxelles. Amusez-vous. Hij stopt de Nokia weg en zet zijn zakformaatpatiencespel voort.
In het volgende compartiment zit een vrouw een pocket te lezen. Wanneer ze mijn nieuwsgierigheid opmerkt, probeert ze alsnog het voorplat weg te kantelen. Te laat, het is Gleese & Skinner, Hoe overleef ik mijn familie!
In het volgende compartiment zit een vrouw een pocket te lezen. Wanneer ze mijn nieuwsgierigheid opmerkt, probeert ze alsnog het voorplat weg te kantelen. Te laat, het is Gleese & Skinner, Hoe overleef ik mijn familie!
Dag 490 vVH&C
081223 – Ik volg het voetbal al een tijdje niet meer zo aandachtig, dus kan het best zijn dat er mij iets is ontgaan. Daarom de – misschien naïeve – vraag: sinds wanneer worden spelers halfweg het seizoen versjacherd? Het is blijkbaar mogelijk dat een en dezelfde speler de eerste helft van de competitie uitkomt voor ploeg A en de tweede helft voor ploeg B, ook als die twee ploegen in dezelfde reeks spelen?
Ik meen mij niet te herinneren dat zoiets mogelijk was in de periode dat ik mij wel nog voor het spel met de bal interesseerde. Ik kan mij trouwens niet voorstellen dat dat spel mij ooit zou hebben geïnteresseerd indien zoiets toen al mogelijk zou geweest zijn.
Zó oud is de stempel waarvan ik ben dat ik transfers, die indertijd slechts tussen twee seizoenen in mogelijk waren, op zich al een moreel laakbaar fenomeen vond. Zoals een fan niet ergens halverwege zijn toewijding in andere kleuren investeert, zo hoort ook een speler zich levenslang aan één ploeg te binden. Dacht ik tóen. En dat dat niet helemaal van de pot gerukt was, bewezen spelers als Raoul Lambert en Jan Ceulemans: zij hadden elders veel meer kunnen verdienen, maar zij bleven tot zij door blessures helemaal gesloopt waren bij de club waar zij zich goed voelden. (De manier waarop Ceulemans na zijn carrière door die club voor zijn loyaliteit werd beloond, spreekt nog altijd, op volkomen negatieve wijze, tot de verbeelding...)
Fernand Goeyvaerts was in de jaren zestig dé ster van Club Brugge. Hij was een gevierd speler, en zijn moeder hield een al even gevierd café. Toen Goeyvaerts echter naar Real Madrid verkaste, boycotten de fans het café van de moeder. Het café heeft niet lang meer bestaan.
Nu verneem ik dat Tom De Sutter, de spits van Cercle Brugge, naar Anderlecht verhuist. Niet in juni of zo, neen, nú. Na de winterstop is de eerste match van Anderlecht die tegen Cercle. En Tom De Sutter, ja, hij hoopt voor die match te worden opgesteld. Dat verkondigt hij zonder blikken of blozen voor de camera.
Je kunt het hem nauwelijks kwalijk nemen. Want net daarvoor heeft hij van zijn bestuur bloemen gekregen en van zijn fans een warm applaus. Je zou toch minstens een fluitconcert verwachten, een aangehouden boegeroep, een luidruchtige desavouering – maar neen hoor: Tom De Sutter wordt als een held aan de vijand en het grote geld uitgeleverd.
Het is ver gekomen.
Bij Standard hopen de bestuurders allicht al dat hun spelers niet al té goed spelen in de Europese competitie want hoe meer ze in de kijker lopen, hoe groter de kans dat ze in januari ergens in Engeland of Spanje spelen. En daar wordt niet geheimzinnig over gedaan. Het is allang de normaalste zaak van de wereld. Iedereen ziet het gebeuren en zwicht voor de logica van het grote geld.
Ik meen mij niet te herinneren dat zoiets mogelijk was in de periode dat ik mij wel nog voor het spel met de bal interesseerde. Ik kan mij trouwens niet voorstellen dat dat spel mij ooit zou hebben geïnteresseerd indien zoiets toen al mogelijk zou geweest zijn.
Zó oud is de stempel waarvan ik ben dat ik transfers, die indertijd slechts tussen twee seizoenen in mogelijk waren, op zich al een moreel laakbaar fenomeen vond. Zoals een fan niet ergens halverwege zijn toewijding in andere kleuren investeert, zo hoort ook een speler zich levenslang aan één ploeg te binden. Dacht ik tóen. En dat dat niet helemaal van de pot gerukt was, bewezen spelers als Raoul Lambert en Jan Ceulemans: zij hadden elders veel meer kunnen verdienen, maar zij bleven tot zij door blessures helemaal gesloopt waren bij de club waar zij zich goed voelden. (De manier waarop Ceulemans na zijn carrière door die club voor zijn loyaliteit werd beloond, spreekt nog altijd, op volkomen negatieve wijze, tot de verbeelding...)
Fernand Goeyvaerts was in de jaren zestig dé ster van Club Brugge. Hij was een gevierd speler, en zijn moeder hield een al even gevierd café. Toen Goeyvaerts echter naar Real Madrid verkaste, boycotten de fans het café van de moeder. Het café heeft niet lang meer bestaan.
Nu verneem ik dat Tom De Sutter, de spits van Cercle Brugge, naar Anderlecht verhuist. Niet in juni of zo, neen, nú. Na de winterstop is de eerste match van Anderlecht die tegen Cercle. En Tom De Sutter, ja, hij hoopt voor die match te worden opgesteld. Dat verkondigt hij zonder blikken of blozen voor de camera.
Je kunt het hem nauwelijks kwalijk nemen. Want net daarvoor heeft hij van zijn bestuur bloemen gekregen en van zijn fans een warm applaus. Je zou toch minstens een fluitconcert verwachten, een aangehouden boegeroep, een luidruchtige desavouering – maar neen hoor: Tom De Sutter wordt als een held aan de vijand en het grote geld uitgeleverd.
Het is ver gekomen.
Bij Standard hopen de bestuurders allicht al dat hun spelers niet al té goed spelen in de Europese competitie want hoe meer ze in de kijker lopen, hoe groter de kans dat ze in januari ergens in Engeland of Spanje spelen. En daar wordt niet geheimzinnig over gedaan. Het is allang de normaalste zaak van de wereld. Iedereen ziet het gebeuren en zwicht voor de logica van het grote geld.
maandag 29 december 2008
Dag 488 vVH&C / Debuut (2)
Iets van zich af schrijvenFrancine Oomen (1960) schreef eerder boeken voor kleuters, kinderen en jongeren. Nu zijn de volwassenen aan de beurt. Die zullen wel aanvoelen dat in de uitbundige bundeltitel Gek van liefde een somber ondertoontje meeklinkt. Dat geldt ook voor het motto – ‘Je kunt niet gek zijn én weten dat je het bent’ – én voor de titel van het eerste gedicht, ‘Onbegonnen werk’.
Maar dan lijkt het of Oomen vindt dat we al genoeg dubbelzinnigheid te verwerken hebben gekregen.
Daar lopen ze
over het strand
Naast elkaar
niet met elkaar
U ziet het goed: de punten staan er niet. Het dubbelpunt al evenmin.
Er is te veel
Te veel zon te veel lucht
Te veel licht
Er liggen te veel voetstappen
in datzelfde zand
Kunnen voetstappen liggen?, vraag ik me, nu al kribbig, af.
Ze beginnen te vertellen
Wie ze waren
geweest met wie
hoe en waar
waarom en waardoor
En hun woorden scheren langs elkaar
als meeuwen op de wind
zoekend naar voedsel
Natuurlijk moeten die woorden langs elkaar scheren ‘als meeuwen’ want we bevinden ons toch op een strand, nietwaar?
Daar lopen ze
over het strand
Naast elkaar
niet met elkaar
U ziet het goed: de punten staan er niet. Het dubbelpunt al evenmin.
Er is te veel
Te veel zon te veel lucht
Te veel licht
Er liggen te veel voetstappen
in datzelfde zand
Kunnen voetstappen liggen?, vraag ik me, nu al kribbig, af.
Ze beginnen te vertellen
Wie ze waren
geweest met wie
hoe en waar
waarom en waardoor
En hun woorden scheren langs elkaar
als meeuwen op de wind
zoekend naar voedsel
Natuurlijk moeten die woorden langs elkaar scheren ‘als meeuwen’ want we bevinden ons toch op een strand, nietwaar?
Het ‘te veel’ klinkt onheilspellend. Het gaat om twee die ‘waren / geweest’. Er is een ‘waardoor’, wat impliceert dat iets is misgelopen. Dat wordt in het tweede gedicht, ‘Gaat het?’, bevestigd: ‘Het ging om ons om wij / nu gaat het om mij / om mij / en jou alleen’.
Vanaf hier krijg je de vervelende indruk dat Oomen iets van zich af te schrijven heeft. Hoe anders moet je ‘Het vloedt’ lezen?
Ik en ik alleen
kan het tij keren
de zon weer doen opgaan
in een bad van bloed
en leven
Ik en ik alleen
ben de man de vrouw
de rouw
de sterren het één en het al
en de rest
is illusie
projectie
op het doek van de tijd
De angst en de hoop
ben ik en
ik alleen
Het woord ‘illusie’ stond er al een keer twee bladzijden eerder: ‘Vermoorde illusies liggen / langs de kant van de weg’, en het keert vier bladzijden verder nog eens terug: ‘Gulzig lik ik / de illusies van je kin’. Drie keer op zes bladzijden, da’s een beetje veel voor een woord dat zo weinig aan de lezer overlaat.
Ik en ik alleen
kan het tij keren
de zon weer doen opgaan
in een bad van bloed
en leven
Ik en ik alleen
ben de man de vrouw
de rouw
de sterren het één en het al
en de rest
is illusie
projectie
op het doek van de tijd
De angst en de hoop
ben ik en
ik alleen
Het woord ‘illusie’ stond er al een keer twee bladzijden eerder: ‘Vermoorde illusies liggen / langs de kant van de weg’, en het keert vier bladzijden verder nog eens terug: ‘Gulzig lik ik / de illusies van je kin’. Drie keer op zes bladzijden, da’s een beetje veel voor een woord dat zo weinig aan de lezer overlaat.
Oomen schrijft het verdriet van zich af. ‘Ik wil lezen over liefde / Ik wil schrijven over pijn / Ik wil snijden in jouw woorden / Ik wil huilen in jouw wijn’, lalt ze in ‘Dronkemanspraat’. ’t Is een beetje gênant, eigenlijk, zo te moeten meekijken in dat potje verdriet. Laat mij het daarom vanaf hier maar over ‘de ik’ hebben en niet langer over ‘Oomen’.
De woorden van die ik hebben een wisselende werking. Eerst zet de ik een ‘woordenval’ uit, een ‘gemene strop’, in de ‘hoop dat jij het snapt’. Schrijven als wraakoefening. In ‘Een doekje voor het bloeden’ vormen de woorden dan weer een noodkreet: ‘Roep de brandweer / Een moeder / God / Een schrijver / De dichter / Zoek verband / Zoek de zin / Zoek een doekje voor het bloeden’. De zin is nog niet teruggevonden. In ‘Ik had zo graag geloofd’ slagen de woorden er alweer in om tot een sprookje uit te groeien: ‘Het is makkelijker / in sprookjes te geloven / dan in onszelf’. Maar het is duidelijk: de ik is er nog niet bovenop. Toch kantelt de bundel stilaan, woorden herwinnen hun kracht. Het schrijven wordt constructief. Het is heilzaam, het is een kuur – zoals blijkt uit ‘Zoals het bedoeld is’: door ‘de woorden die ik schrijf’ is ‘Mijn liefde / voor niemand in ’t bijzonder / […] nu groter dan voorheen’. En met een hopelijk bedoelde zelfkritiek klinkt het in ‘To travel light (is een lang verhaal)’ al zo: ‘Ik laat mijn verdriet los […] // Mijn veel te mooie woorden’. Zo, beseft de schrijfster, ‘kom je nog eens ergens’.
Na het rouwproces, de kwaadheid en de pijn, is het tijd voor een nieuwe liefde. In ‘Na de eerste kus’ bevinden we ons weer aan zee, in de duinen ditmaal. De ‘je’, een nieuwe man wellicht, stelt vragen ‘en nog meer vragen / en luistert / naar mijn antwoorden / en de stiltes ertussenin’. De taal, die wanhoop is geweest, en illusie en wapen en val en ‘doekje voor het bloeden’, wijkt. De ik kan het nauwelijks geloven: ‘Beter niet te veel denken’. Met haar nieuwe liefde betreedt ze als een ‘ontdekkingsreizigster’ ‘een nieuw en onbekend gebied’. En in dat land heet de taal: ‘tederheid’. Het verdriet van het begin is ‘oud verdriet’ geworden, zoals blijkt in het slotgedicht ‘Als ik naar huis ga’:
Ik ruik het stilstaand water
Het donkere water
en het riet
Stram, scherp en taai
zoals diep vanbinnen
oud verdriet
Gek van liefde voert ons mee van een liefde die stuk is gegaan naar het begin van een nieuwe liefde. Oomen benoemt graag en laat weinig aan de verbeelding over. Zij drukt elementaire gevoelens uit in een elementaire taal.
Francine Oomen, Gek van liefde, Querido, Amsterdam/Antwerpen, 2008
Ik ruik het stilstaand water
Het donkere water
en het riet
Stram, scherp en taai
zoals diep vanbinnen
oud verdriet
Gek van liefde voert ons mee van een liefde die stuk is gegaan naar het begin van een nieuwe liefde. Oomen benoemt graag en laat weinig aan de verbeelding over. Zij drukt elementaire gevoelens uit in een elementaire taal.
Francine Oomen, Gek van liefde, Querido, Amsterdam/Antwerpen, 2008
Deze tekst verscheen, net als Debuut (1), in Poëziekrant 2008/8
zondag 28 december 2008
zaterdag 27 december 2008
Het bestaat (50)
081216 - Boven aan de trap naar de Koningsstraat staat de man met zijn trompetviool elke dag opnieuw de forenzen op te wachten – het moet toch zijn dat er af en toe eens iemand hem een munt toewerpt. Dit keer speelt hij My Way …en hij speelt het vals.
In het park trekt een zware zwarte man aan het cirkelvormige fonteinbekken (waarin nu enkel dorre bladeren liggen) zijn rode jas uit, legt de jas mooi opgevouwen op de grond en loopt een rondje rond het bekken. Hoewel hij dat in tegenwijzerzin doet, lijkt de jas toch de twaalf op een uurwerk en de lopende man een secondewijzer.
In het park trekt een zware zwarte man aan het cirkelvormige fonteinbekken (waarin nu enkel dorre bladeren liggen) zijn rode jas uit, legt de jas mooi opgevouwen op de grond en loopt een rondje rond het bekken. Hoewel hij dat in tegenwijzerzin doet, lijkt de jas toch de twaalf op een uurwerk en de lopende man een secondewijzer.
vrijdag 26 december 2008
Stefan Hertmans, Steden
081215 en 081226 – Het essay onderscheidt zich van het wetenschappelijk of zuiver filosofisch betoog onder meer doordat subjectiviteit en toeval erin hun rol mogen spelen. De auteur, tevens als de ik aanwezig in het essay (wat van het essay een literair genre maakt), bevordert het zoeken zelf tot doel, het zoeken komt voor het doel te staan. Eigenlijk komt het doel nauwelijks in beeld –.
Niet de definitieve oplossing van een bepaald probleem, dat dan het onderwerp van het essay zou zijn, is het doel, wel het geheel van betekenissen dat wordt gegenereerd door de explicitering van het zoeken naar die oplossing. De door het toeval gestuurde omstandigheden waarin het ik, de auteur, zoekt, spelen in het essay mee. De persoonlijke geschiedenis, de geschiedenis waarin de auteur zich beweegt, de peripetieën van de reis die wordt gemaakt: een reis in een boekenkast maar ook een fysieke reis, of, zoals bij Stefan Hertmans, een combinatie van die twee.
In een essay moeten altijd veel namen vallen. Die worden met elkaar in verband gebracht en de combinaties van citaten genereren nieuwe betekenissen. Zoals twee steden die in hetzelfde land liggen achter elkaar worden bezocht omdat ze in hetzelfde land liggen. Uit praktische overwegingen. De associatieketen die het gevolg is van dit dubbele bezoek zou ánders verlopen mochten deze steden verder uit elkaar hebben gelegen. (Mochten die twee boeken niet binnen handbereik in dezelfde bibliotheek hebben gestaan.)
De essayist is een reiziger. De essayistische reiziger is altijd een avonturier. Hij moet bereid zijn om het vertrouwde los te laten, de eenzaamheid op te zoeken. Hij lijdt aan horror vacuï (Hertmans’ existentiële angst voor woestijnachtige betekenisloosheid). Hij trekt op pad, op zoek naar betekenis. De essayistische reiziger is de tegenpool van de toerist, die alleen maar welomschreven vertier zoekt en gruwt van onvoorspelbaarheid. De essayistische reiziger laat elke doelstelling los, het loslaten is zijn bestaansconditie. Hij laat de uitgezette patronen los, de voorgeschreven paden. Hij leeft ‘zonder de hallucinatie van een plan’. Hij zoekt de omweg op, de duistere steeg, de gore achterbuurt. Hij weet dat hij zal vinden wat hij niet gezocht heeft: ‘een beeld van een ander leven in een andere wereld, waarnaar ik in elke stad weer op zoek ga. Niet door het doelbewust op te zoeken, maar door zonder richting te verdwalen.’ ‘Reizen is vaak achteraf vinden wat je niet had gezocht.’ Hij zal zichzelf herkennen in de rand van zijn blikveld, buiten zijn focus. Want dáár is het de essayistische reiziger altijd om te doen: zelfkennis (Montaigne: ‘ik beschrijf mezelf’), het plaatsen van de eigen identiteit in een wereld die dan tóch betekenis heeft. In een wereld die betekenisvoller is dan het niets van de weerzinwekkende woestenij waaruit de reiziger is weggevlucht. ‘Ik kon dit niet aan, deze leegte zonder een tijdsbesef of een ruimtegevoel dat zinvol omkaderde wat ik zag.’
Zelfkennis. De eigen identiteit ligt nu net in het elders, in het afstand nemen van zichzelf. Want het ik, op zich, dat is niets. Dat is een afgrond, ten dode opgeschreven. Het is het ándere, het vreemde, dat het ik brengt tot wat het werkelijk is (of kan zijn). ‘De ultieme identiteit is juist in deze ongrijpbaarheid gelegen. Het plots, na gedaan werk, toch opvangen van een glimp van het vertrouwde als iets heel vreemds, en daar meteen de naam aan geven van wat verschijnt: schoonheid, schoonheid van een oud muurtje, een weggetje achter drie struiken, een steigertje bij het stinkende stadswater, een uitzicht uit een raam op een oud industrieel complex, de leegte van een steeg – dat alles ontsnapt nu juist aan alles wat voor identiteit zou moeten kunnen doorgaan.’
De betekenis duikt plots op. ‘Het kan liggen aan de manier waarop het licht verandert, aan de vorm van een wolk, aan een raam dat openstaat en laat vermoeden wat je niet kunt zien.’ De essayistische reiziger verzamelt epifanieën, gebeurtenissen waar in het vreemde iets vertrouwds opduikt. Dat dan wordt herkend. Eventueel pas na de thuiskomst. Want de ordening van het thuis is noodzakelijk om het vreemde als vreemde te herkennen en plaatsen.
Stefan Hertmans, Steden (Amsterdam 1992)
donderdag 25 december 2008
Reactie
De vermelding van m'n boek 'Boks' op je blog laat me allerminst onverschillig. Hoewel je woorden slechts een greep zijn uit het lange verhaal verbonden aan deze reportage vind ik dat dit stukje toch goed samenvat waar het allemaal om draaide. Het is objectief, bondig en zonder stellingname.
Ondertussen ligt het onderwerp reeds lange tijd achter me. Ik vond het gewoon nodig om een werk van jaren in een boek uit te geven. Het is iets tastbaars, iets waar veel fysieke en mentale energie in steekt.
Ik hoop dat ieder verder kijkt dan de grijzen, het wit en het zwart.
Dat heb ik ook geprobeerd bij iedere klik. Met vallen en opstaan en vooral veel 'groeien'... Proberen te vatten wat er in die wereld van mensen gebeurt zonder in herhaling te vallen was een grote uitdaging.
Paul
Ondertussen ligt het onderwerp reeds lange tijd achter me. Ik vond het gewoon nodig om een werk van jaren in een boek uit te geven. Het is iets tastbaars, iets waar veel fysieke en mentale energie in steekt.
Ik hoop dat ieder verder kijkt dan de grijzen, het wit en het zwart.
Dat heb ik ook geprobeerd bij iedere klik. Met vallen en opstaan en vooral veel 'groeien'... Proberen te vatten wat er in die wereld van mensen gebeurt zonder in herhaling te vallen was een grote uitdaging.
Paul
Het bestaat (49)
081212
– Hallo, met PC.
– Goedemorgen, u spreekt met Bernadette van Proximus. Kunt u mij doorverbinden met de verantwoordelijke Communicatie?
– Pardon?
– Kunt u mij doorverbinden met de verantwoordelijke Communicatie?
– Euh…, daar spreekt u mee.
– Goedemorgen, u bent verantwoordelijk voor het gsm-gebeuren?
– Het gsm-gebeuren?
– Euh, ja…
– Ja, mevrouw, ik ben verantwoordelijk voor het gsm-gebeuren. En ik ben niet geïnteresseerd in uw aanbod. Wat het ook moge zijn. Ik wens u nog een prettige voormiddag. Goeiedag. [drukt op stoptoets]
– … [drukt op toets naar volgende ‘verantwoordelijke Communicatie’]
– Hallo, met PC.
– Goedemorgen, u spreekt met Bernadette van Proximus. Kunt u mij doorverbinden met de verantwoordelijke Communicatie?
– Pardon?
– Kunt u mij doorverbinden met de verantwoordelijke Communicatie?
– Euh…, daar spreekt u mee.
– Goedemorgen, u bent verantwoordelijk voor het gsm-gebeuren?
– Het gsm-gebeuren?
– Euh, ja…
– Ja, mevrouw, ik ben verantwoordelijk voor het gsm-gebeuren. En ik ben niet geïnteresseerd in uw aanbod. Wat het ook moge zijn. Ik wens u nog een prettige voormiddag. Goeiedag. [drukt op stoptoets]
– … [drukt op toets naar volgende ‘verantwoordelijke Communicatie’]
Abonneren op:
Posts (Atom)