18 november 2025
Bij het afwassen breek ik de mooie groene platte kom van Anne Perneel. (…)
(…) X beaamt mijn opmerking over de deplorabele kwaliteit van onze volksvertegenwoordigers. Hij beantwoordt met een verwijzing naar Montesquieu mijn vraag over de pogingen van de wetgevende en uitvoerende macht om de democratie te ondermijnen. Deze man, die heel dicht bij zijn pensioen staat, maakt op mij een enigszins uitgebluste en moegestreden indruk. Hij heeft in zichzelf te vaak het onderscheid moeten maken tussen de jurist en de mens. In zijn lezing heeft hij het onder meer over het feit dat milieubescherming sinds 1994 een grondrecht is: activisten kunnen daar nu een beroep op doen. Burgerlijke ongehoorzaamheid is er pas vanuit een groep, niet vanuit het individu, aldus Hannah Arendt. Of Albert Camus: ‘Je me révolte, donc nous sommes.’ Burgerlijke ongehoorzaamheid wijst op het ontoereikend worden van wetten, zij is daar niet de oorzaak van. De kapitein van het schip dat drenkelingen uit de Middellandse Zee haalde en daar in Italië voor werd aangeklaagd, Carola Rackete, kreeg in Namur de titel van doctor honoris causa. In Frankrijk oordeelden verschillende strafrechters totaal verschillend over ‘les décrocheurs de portraits de Macron’. Het debat over burgerlijke ongehoorzaamheid met betrekking tot klimaatkwesties zou over de inhoud moeten gaan – de klimaatactivisten hebben gelijk! – en niet over de vorm. Moet burgerlijke ongehoorzaamheid een mensenrecht zijn? Democratie kan in elk geval niet worden herleid tot het in stand houden van de suprematie van de meerderheid. Burgerlijke ongehoorzaamheid is het recht van minderheden om zich te verzetten wanneer iets indruist tegen het belang van de gehele samenleving. Het is niet alleen een recht, maar zelfs een plicht.
*
(…)
