notitie 522
VERZET LOONT
13 mei was in 2021 voor de moslimgemeenschap in de zeer gekleurde Pollokshieldswijk in Glasgow geen gewone another day at the office maar wel de dag van het Suikerfeest. Uitgerekend op die dag parkeerde rond een uur of acht ‘s ochtends een busje in Kenmure Street. Enkele agenten van de ‘Immigration Enforcement’ van de Home Office ‘betraden’ een woning en haalden er manu militari twee Indiase mannen uit wier enige fout erin bestond dat zij niet over de juiste papieren beschikten. Hoewel zij al bijna tien jaar in dat huis verbleven en op een normale manier functioneerden in zowel de superdiverse lokale gemeenschap als – vermoed ik toch – brave en wellicht onderbetaalde werknemers in de bredere maatschappij.
Niets aan de hand, zou je denken. Of cynischer uitgedrukt: business as usual. ‘Illegalen’ worden – busje komt zo – opgepakt en uit de samenleving verwijderd. Zoals de wet het voorschrijft. Enkele passanten op weg naar hun werk of naar school kijken hooguit eens op. Er gebeurt niets. Busje rijdt weg, de zaak is opgelost, over enkele dagen is iedereen vergeten dat die twee mannen hier ooit tien jaar hebben gewoond en gewerkt.
Maar het loopt anders. Een dwarse enkeling, die altijd anoniem is willen blijven, is van oordeel dat er iets moet worden ondernomen tegen wat in zijn ogen een grove onrechtvaardigheid is. Hij kruipt onder het busje. Daardoor kan het busje niet vertrekken. Een voorbijganger heeft dit opgemerkt en begrijpt wat er aan de hand is. Hij blijft staan. Een tweede passant blijft ook staan en verstuurt een bericht met zijn gsm. Een derde komt aangefietst, legt zijn fiets op de grond voor het busje en gaat op de grond zitten. Nog meer mensen worden gemobiliseerd. De spontane manifestatie groeit steeds verder aan. De agenten van de Home Office krijgen versterking. Uiteindelijk staan er bijna tweeduizend solidaire burgers tegenover een troepenmacht van meer dan honderd agenten. De spanning loopt op, maar het protest blijft vreedzaam. Het is een patsituatie. Uiteindelijk, een uur of acht na de poging tot deportatie en na bemiddeling door een mensenrechtenadvocaat die de weg weet naar onzichtbare hogere instanties, worden Sumit Sehdev and Lakhvir Singh uit het busje vrijgelaten. De menigte juicht. De man-onder-het-busje mag eindelijk een punt zetten achter zijn benarde vrijage met de cardanas. Op de beelden zien we een man wiens aangezicht verborgen blijft onder een kap ongemoeid gelaten door de ordediensten terugkeren naar zijn anonimiteit. De menigte doopte hem die dag Van Man. In de film Everybody to Kenmure Street wordt Van Man genderneutraliteitsgewijs vertolkt door de activistische acteur Emma Thompson.
De in België opgegroeide en nu in het Verenigd Koninkrijk verblijvende Chileense regisseur Felipe Bustos Sierra was op 13 mei 2021 zelf niet in Glasgow aanwezig. Hij maakte Everybody to Kenmure Street met ter plaatse gemaakte gsm-filmpjes en met achteraf opgenomen interviews met een aantal manifestanten, die op 13 mei 2021 in Glasgow hadden bewezen dat burgerlijke gehoorzaamheid, het gebruikmaken van het recht op vrije meningsuiting en het vreedzame actievoeren in de publieke of civiele ruimte wel degelijk iets in beweging kunnen brengen tegen onmenselijk immigratiebeleid en tegen de afbraak van fundamentele mensenrechten. Ik citeer even uit het krantje van Docfest Brugge, het festival in het kader waarvan de film werd vertoond: ‘Onze identiteit ontstaat niet alleen vanuit onszelf, maar ook door de mensen en de samenleving rondom ons. Daarom zijn plekken waar iedereen zich vrij kan organiseren, veilig een mening kan uiten, actie kan voeren en kan deelnemen aan het publiek debat belangrijk. Die zogenaamde “civiele ruimte” is de basis voor een sterke democratie en voor een samenleving waarin iedereen zich betrokken voelt.’
Een interessant onderdeel van de film bestaat uit een uit archiefbeelden opgetrokken intermezzo over de naam Kenmure Street. Daarin maakt Serra duidelijk dat Glasgow is gebouwd op twee soorten uitbuiting: de uitbuiting van arbeidskrachten in de lokale, inmiddels grotendeels teloorgegane industrie (textiel, scheepsbouw etcetera), en de slavernij op overzeese plantages. Kenmure was de naam van een groot landgoed dat niet enkel op een fundering van kapitalistisch ondernemerschap rustte maar uiteraard ook de veraanschouwelijking was van blatante inkomensongelijkheid. Daarmee krijgen de gebeurtenissen in Kenmure Street en de hedendaagse vormen van racisme en economische onderdrukking een bredere historische context.
Na de vertoning van de film volgde in cinema Lumière een dubbelinterview met voorzitter van de Liga voor Mensenrechten Kati Verstrepen en onderhandelaar in conflictgebieden – lees: mensenrechtengerelateerde wakes en manifestaties – Yassine Boubout. Enkele thema’s waar het stadsbestuur van Brugge met een aantal ongelukkige – sommige zullen zeggen onfatsoenlijke – interventies het publiek het voorbije jaar vertrouwd heeft mee gemaakt kwamen ter sprake: de intimiderende aanpak van het krijtprotest, de autoritaire accenten in de deontologische code voor het stadspersoneel, de nieuwe federale wetgeving inzake de woonstbetredingen waar geen afstand van werd genomen, zoals in andere steden en gemeenten in ons land wél mogelijk bleek. Kati Verstrepen riep op om klaarblijkelijk onrechtvaardig optreden van politiediensten te filmen (dat mag en het kan belangrijk zijn als bewijsmateriaal, maar je mag die beelden niet publiceren) en om gebruik te blijven maken van het recht op vrije meningsuiting. ‘Zolang het nog mogelijk is’, voegde zij daar omineus aan toe – ongetwijfeld denkend aan de verdere inperkingen van des burgers democratische grondrechten die er nog zitten aan te komen. Zo zal onder meer de voorgestelde wet-Quintin het mogelijk maken dat verenigingen die niet kunnen rekenen op de sympathie van de machthebbers gemakkelijker monddood kunnen worden gemaakt – ja, we schrijven 2026, de jaren dertig zijn andermaal in aantocht.
Felipe Bustos Sierra, Everybody to Kenmure Street, 2026
